corona nedeniyle işten çıkarılan işçinin işe iade davası

Corona Sebebiyle İşten Çıkarılan İşçinin İşe İade Hakkı

(3 Dakika Ortalama Okuma Süresi)

Corona virüs (COVİD-19) hem sağlık hem de ekonomik sonuçlarını tüm hızı ile göstermeye devam ederken, birçok işveren işçilerini çıkarma yoluna gitti.  Peki bu ne kadar hukuka uygun bir durum? İşverenlerin böyle bir hakkı var mı?

Tüm bunlara ilişkin cevapları “Corona nedeniyle işten çıkarılan işçinin hakları” başlıklı yazımızda bulabilirsiniz. Bu yazıda işçilerin corona virüsü nedeniyle işten çıkarıldıktan sonra işe iade davası açma haklarını ele alacağız.

Belirtmemiz gerekir ki biz bu yazıda işçilerin işe iade davası açma hakkını, kanun ve Yargıtay kararları doğrultusunda size anlatıyoruz. Ancak malum olduğu üzere şuan olağanüstü olaylara şahit oluyoruz. Yani aşağıda bahsettiğimiz sürecin idari bir kararla veya TBMM’de alınan bir değişiklik kararı ile değişme ihtimalinin olduğunu da unutmamak gerekiyor. Bu nedenle son durum için mutlaka bir avukata danışmanız yerinde olacaktır.

Not: Yazımızda coronaya yakalanan işçinin işten çıkarılması değil corona süreci sebep gösterilerek işten çıkarılma durumundan bahsedilmektedir.

Corona Nedeniyle İşten Çıkarılan İşçi İşe İade Davası Açabilir mi?

İşe iade davası, bilindiği üzere işten geçersiz nedenle çıkarıldığını düşünen işçilerin açtıkları davadır. Bu davanın kazanılması, işten çıkarma işleminin geçerli bir nedene dayanmamasına bağlıdır. Corona bahanesi ile işten çıkarılan işçilerin önemli bir kısmı gerekli şartlara uymadan çıkarıldığı için işe iade davası açma hakları vardır.

Ancak işçilerin bu şekilde işe iade davası açabilmeleri için bazı şartların oluşmuş olması gerekiyor. Bunlardan bahsetmeden önce işçilerin corona salgını sürecinde hangi yasal gerekçelerle işten çıkarıldıklarına değinmemiz gerekiyor. Çünkü işe iade davasını başarılı olabilmesi için işten çıkarma işleminin doğru analiz edilmesi şart.

Corona Nedeniyle İşçi Çıkarmalarda İşe İade Şartları Nelerdir?

Corona virüsü gerekçesi ile işten çıkarılan işçilerin işe iade şartlarından bahsedeceğiz. İşe iade davası hakkında kapsamlı bilgi edinmek için “işe iade davası şartları” başlıklı yazımızı mutlaka okumalısınız. Burada işe iade davasının Corona salgını sürecinde ne gibi şartları olacağından ve diğer özelliklerinden bahsedeceğiz.

İşçinin işe iade davası açabilmesi için her şeyden önce iş güvencesinden yararlanan bir işçi söz konusu olmalıdır. Yani o işyerinde en az 30 işçi çalışıyor olmalı, işçi belirsiz süreli çalışan olmalı, işçi o işverene bağlı olarak en az 6 aydır çalışıyor olmalı ve işçi belirli düzeydeki işveren vekili olmamalıdır.

Coronaya bağlı olarak işçi geçerli nedenle işten çıkarılacaksa, ona işten çıkarılma gerekçesi ayrıntılı olarak ve yazılı şekilde izah edilmelidir. Yani geçerli nedenin ne olduğu izah edilmelidir. Neden işçinin davranışı ve veriminden kaynaklanıyorsa mutlaka savunması alınmalıdır. Aksi halde işçi işe iade davasını kesin surette kazanır. İşçi işten çıkarılırken fesih ihbar sürelerine uyulmuş olsa da bu önemli değildir.

İşçinin savunması alınmış olsa ve geçerli neden ayrıntılı olarak izah edilmiş olsa bile işçi gene işe iade davası açarak işten çıkarılma gerekçesinin geçerli neden olamayacağını iddia edebilir. O kadar ki işçi bunu iddia ettikten sonra işçinin hukuka uygun olarak çıkarıldığını ispat etme yükü işverendedir.

Eğer işçi haklı nedenle işten çıkarılmışsa (yani İş Kanunu madde 25’e göre işten çıkarılmışsa) bu sefer gene işe iade davası açma hakkı vardır. Haklı nedenin olmadığı veya şartlarına uyulmadığı gerekçesi ile bu dava açılabilir. 

Örneğin işçiye zorlayıcı (mücbir) nedenlerle işten çıkarıldığı bildirildiği zaman ilk bir hafta ücretinin yarısı ödenmek zorundadır. Aksi halde fesih geçersiz olur ve işçi işe iade davasını kazanır.

Bu Süreçte Açılacak İşe İade Davası Süresi → Normal şartlarda işe iade davası açabilmek için 1 aylık süre vardır. İşçi,fesih bildirimi kendisine tebliğ edildikten sonra 1 ay içerisinde bu davayı açmak zorundadır. Ancak şuan salgın için alınan tedbirler dolayısıyla yargılamaya ilişkin tüm süreler geçici olarak durmuş vaziyettedir. Dolayısı ile şuanda 1 aylık süre durmuş yani işlememektedir. Ancak bu süreler dikkatle takip edilmelidir. Aksi halde haksız olsanız da süre geçtikten sonra açılan davalar reddolunmaktadır.

Dava Sonucunda Ne Gibi Kararlar Çıkabilir?

Corona salgını sürecinde haksız olarak işten çıkarılan işçilerin açtıkları işe iade davasının konusu, işçinin işe iadesidir. İşçi eğer alamadığı başka alacakları varsa bunlardan ötürü ayrı dava açar. Dolayısıyla bu davada mahkemenin vereceği hüküm işçinin işe iadesi ve buna bağlı diğer ödemelerdir. Bunları şu şekilde sıralamak mümkün:

  • İşçinin işe iadesi
  • İşçinin haksız olarak çalıştırılmadığı süreye ilişkin ücret tutarı (en fazla 4 aya kadar veriliyor)
  • Bu süreçte çalıştırılmamasına bağlı olarak ödenmemiş olan diğer hakları
  • İşçinin işe iade kararına rağmen işe alınmaması ihtimali için işverenin ödeyeceği 4-8 aylık tutar arasında değişen iş güvencesi tazminatı

İşveren, coronavirüs sürecinde haksız olarak işten çıkardığı işçisini mahkemenin işe iade kararına rağmen işe geri almayabilir. Burada kesin bir işe iade emri söz konusu değil. Ancak işte bu karara uymamayı tercih ettiği ihtimal için iş güvencesi tazminatı söz konusu. Yani işçi işe iade için başvurduğu zaman işe geri alınmazsa bu 4-8 aylık iş güvencesi tazminatına hak kazanır.

Ayrıca belirttiğimiz üzere işçi kıdem tazminatı, fazla mesai alacağı ve diğer alacakları için ayrı bir dava açmak durumundadır.

Ekonomik Kriz ve Corona İşçi Çıkarmada Geçerli Bir Neden Olabilir mi?

İş Kanunu’na göre işveren, işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanarak belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetme hakkına sahiptir. Ancak bu fesih yolu kolay kabul görmemekte,işverenin feshi suistimal etme ihtimaline karşı işçinin hakları oldukça iyi korunmaktadır.

Bu fesih yolu esasında işçinin kişiliği ile ilgili olmayan; ekonomik,rekabet ve verimlilik gereklerine ve teknolojik değişimlere bağlı olarak işçinin söz konusu işyerinde çalışmakta olduğu işin ortadan kalkması sonucunda ortaya çıkan işgücü fazlalığı dolayısıyla iş sözleşmesinin feshedilmesidir. Kanunun gerekçesinde işyeri dışından kaynaklanan sebeplere örnekler verilmiştir; ürün ve satış olanaklarının azalması, talep ve sipariş azalması, enerji sıkıntısı, ülkede yaşanan ekonomik kriz, piyasada genel durgunluk, dış pazar kaybı, ham madde sıkıntısı gibi sebeplerle işyerinde işin sürdürülmesinin olanaksız hale gelmesi.

Ancak Yargıtay her zaman feshin en son çare olmasından bahseder. Yani ilk olarak işveren diğer tüm yolları denemeli, işten çıkarma son çare olmalıdır. Aksi halde işe iade davası işverence kaybedilecektir.

Yargıtay tarafından fesihten önce son çare olarak başvurulması gereken yollara örnek olarak;

  • Vardiyaların azaltılması,
  • Yıllık izinlerin kullandırılması,
  • Gerekirse işçilerin ücretsiz izne çıkartılmaları,
  • Kısa çalışma uygulamasına gidilerek kısa çalışma ödeneği talebinde bulunulması
  • İşveren öncelikle fazla çalışma ve genel tatil çalışmalarının düşürülmesi,

gibi önlemler sayılmaktadır. Bu önlemlere başvurup başvurmadığı ve işverenin gerekli çabayı gösterip göstermediği 2009 yılında yaşanan ekonomik kriz zamanı açılan davalarda da Yargıtay tarafından detaylı incelemeye tabi tutulmuş, işverenden fesihten önce yukarıda örnekleme yoluyla sayılan yollara mutlaka başvurması beklenmiştir.

Dolayısı ile yalnızca işverenin “coronavirüsü var, ekonomik kriz var bu nedenle işçi çıkarıyorum” savunması yeterli değildir.

Sonuç

Yukarıda Corona salgını sürecinde işten çıkarılan işçilerin işe geri dönme hakkından bahsettik. Yazının başında da izah ettiğimiz üzere olağanüstü günler yaşıyoruz. Bu nedenle her an işçi lehine veya aleyhine düzenlemelerin yapılabileceğini unutmamak lazım. 

Dolayısıyla hukuki sürece girişmeden önce muhakkak tecrübeli bir avukattan yardım almak gerekiyor. Aksi halde zaten kendi içinde bir belirsizlik içeren bu süreçte hak kaybına neden olunabilir.

Yani sürecin daha bir hassasiyetle takibi gerekiyor. Aksi halde hatalı yahut ihmali işlemler yapılabilir, telafisi güç zararlara neden olunabilir. 

Bu makale faydalı mıydı?