İşçinin konumunun düşürülmesi

İşçinin Konumunun Düşürülmesi

(3 Dakika Ortalama Okuma Süresi)

İşçinin konumunun düşürülmesi, çalışma hayatında sık karşılaşılan bir durumdur. Bu durum kimi zaman hukuka uygun iken çoğu zaman hukuka aykırı yapılır. İşçiye şu anki pozisyonundan farklı bir pozisyonda görev ve iş verilmesi ve buna bağlı olarak işçi ve işveren arasındaki memnuniyetsizlik İş Kanunu’na göre her somut olay özelinde değerlendirilerek karara bağlanır.

Yazımızda işçinin konumunun düşürülmesi meselesinin hukuki zeminine, sonuçlarına ve usulüne değineceğiz. İşçi ve işverenin bu tür bir durumda ne gibi haklara sahip olduğundan bahsedeceğiz. Önemi nedeniyle dikkatli okumanızı öneririz.

İşçinin Konumunun Düşürülmesi Nedir?

İşçinin konumunun düşürülmesi, işçiye başlangıçta verilen mevki-görevden daha aşağı bir mevki-iş verilmesi anlamına gelir. Bu tür bir değişikliğin hukuki niteliği çalışma koşullarında esaslı değişikliktir. Dolayısıyla bu usule uygun yapılmalıdır.

İşçi ve işveren aralarında yapmış olduğu iş sözleşmesi ile işçinin yapacağı işi, görevin tanımı, kapsamı, çalışma koşulları gibi konular hüküm altına alınır. Sözleşmenin her iki tarafının da rızasıyla bu koşullar belirlenir. Bu nedenle iş sözleşmesinde bu hükümlere ilişkin esaslı değişiklikler de yine sözleşmenin taraflarının yazılı rızası ile gerçekleştirilmelidir.

İşçinin konumunun düşürülmesi nedir, ne gibi sonuçlar doğar denildiği zaman İş Kanunu madde 22’ye bakılmalıdır.

İşçinin iş sözleşmesinde belirtilen yükümlülükleri aşan, çalışma koşullar değiştirilerek işçi aleyhine bir durum yaratan, işçi-işveren arasındaki menfaat dengesini bozacak nitelikteki sözleşme değişiklikleri esaslı değişikliklerdir.

Bir değişikliğin esaslı olup olmadığını tespit edebilmek için her somut olayın özelliklerine bakmak gerekir. Dolayısıyla böyle bir durumla karşı karşıya kalındığında somut olay özelinde bir değerlendirme yapılmalıdır. Gerektiğinde hukuki durumun nitelendirilmesinde bir avukata danışmakta fayda vardır.

İşçinin Konumunun Düşürülmesi Şartları

İşveren işçinin konumunu düşürmek istediğinde ve dolayısıyla çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik yapmak istediğinde kanunda belirtilen prosedüre uyması gerekir. Aksi halde yapılan değişiklik kanuna aykırı olacaktır ve işçinin talep edeceği ciddi haklar doğacaktır.

Aşağıdaki prosedüre uyulduğu taktirde işçinin konumu düşürülebilecektir:

  1. İşveren, işçinin konumunun değiştirileceğine ilişkin işçiye yazılı bildirim bulunmak zorundadır.
  2. Bu bildirim üzerine işçi 6 iş günü içerisinde yapılacak olan konum değişikliğini kabul etmelidir.
  3. İşçinin kabul beyanı yazılı olmak zorundadır.

İşveren yazılı bildirim şartına uymaz ya da işçi 6 iş günü içerisinde değişikliği kabul etmez ise işçinin konumunun düşürülmesine ilişkin esaslı değişiklik geçerli olmaz.

İşçi Konum Düşürülmesini Kabul Etmezse İşveren Ne Yapabilir?

İşçi yapılacak değişikliği kabul etmek zorunda değildir. Ancak yapılacak olan değişikliğin işçi tarafından kabul edilmez ise işveren işçiyi işten çıkarabilir.

Bu durumda işveren işçinin tazminat haklarını ödemelidir. Ayrıca bazı durumlarda ikale sözleşmesi yaparak işe iade davası açmasının önüne de geçebilir.

Böyle bir durumda işten çıkarılan işçinin hakları  ihlal edilmemelidir. İşveren de bu yükümlülüğüne aykırı davranmaması gerektiğinden her iki tarafın da mağduriyet yaşamaması için hukuki yardım alınması daha sağlıklı olacaktır.

Konumu Düşürülen İşçinin Hakları

İşçinin çalışma koşullarındaki bu esaslı değişikliği kabul mecburiyeti yoktur. İşçi kendisine yazılı olarak yapılan konum düşürülme bildirimini 6 iş günü içerisinde yazılı ve açık şekilde onaylamaz ise kabul etmemiş sayılır. İşçinin değişikliğe sessiz kalması, susması veya zorunlu kaldığı için çalışmaya devam etmesi değişikliği kabul ettiği anlamına gelmez.

Eğer yukarıda bahsedilen şartlara uyulmadan bir değişiklik yapılarak işçinin konumu düşürülmüşse işçi haklı nedenle fesih hakkına sahip olur. Bu hakkını kullanmak isteyen işçi istifa ederek kıdem tazminatı ve ödenmeyen diğer haklarını da alabilir. Örneğin ödenmemiş ücret, yıllık izin, fazla mesai, agi vs. ödemelerini talep edebilir.

İşçinin değişikliği kabul etmedikten sonra işveren tarafından işten çıkarılması durumunda bir diğer hakkı şartları varsa (6 ay kıdem, 30 işçi) işe iade davası açmak olacaktır.

İş Sözleşmesinde İşçinin Konumunun Düşürülebileceği Yazıyorsa

Çoğu zaman uygulamada işverenlerin tek taraflı olarak işçinin şartlarının ağırlaştırılabileceğine ilişkin hükümleri sözleşmeye ekledikleri görülmektedir. İşçiler de işi kaybetmemek adına kendi aleyhlerine hüküm içermesine rağmen sözleşmeyi kabul ettiği görülmektedir.

İşverenin böyle bir hakkı iş sözleşmesinde saklı tutması halinde işverenin işçinin konumunu düşürebileceğine ilişkin sözleşme hükümleri çoğu zaman hakim tarafından geçersiz sayılmaktadır.

Her ne kadar işverenin yönetim hakkı kapsamında böyle bir değişiklik yapma hakkı bulunsa da söz konusu değişiklik eğer (işçinin konumunun düşürülmesi gibi) esaslı bir değişiklik ise sözleşmedeki yetkiyi aşar. Yani sözleşmede yazan şey her zaman işvereni korumaz.

Görüldüğü üzere her somut olay için ayrı bir değerlendirme yapılmaktadır. Bazı durumlarda iş sözleşmesinde böyle bir hüküm bulunabilirken bazı durumlarda ise böyle bir hüküm geçersiz kabul edilmektedir. Daha sağlıklı sonuç elde etmek için hukuki yardım almak daha yararlı olacaktır.

Sonuç Olarak Nasıl Hareket Etmeli?

İşçinin konumunun düşürülmesi esaslı bir değişiklik olup, işyerindeki pozisyonu ve rütbesi iş sözleşmesinde belirtilmişse işverenin işçiye rızası olmaksızın daha düşük pozisyonda iş vermesi söz konusu olamaz dedik ve konunun diğer önemli detaylarına yer verdik.

Her olay bu kadar kolay ve anlaşılır olmamakla birlikte hukuki nitelendirmenin yanlış yapılması hak kayıplarına sebep olacaktır. Bu sebeple hem işçi hem de işveren açısından hukuki yardım almamanın ciddi sonuçları olabilir. Bu alanda uzman iş hukuku avukatları ile çalışmak bu sonuçların doğmasını engelleyecek ve olası hak kayıplarının önüne geçecektir.

Bu makale faydalı mıydı?