araç değer kaybı nedir nasıl alınır ve hesaplanır

Araç Değer Kaybı

(7 Dakika Ortalama Okuma Süresi)

Trafikte meydana gelen kaza ve diğer aksaklıklar dolayısıyla insanlar araçlarındaki değer kaybına katlanmak zorunda değildir. Araç değer kaybı ile ilgili aşağıda anlatacağımız hukuki prosedür işletilerek bu farazi zararın karşılanması sağlanabilir.

Araç değer kaybı ile ilgili hukuki prosedürü işletmeden önce muhakkak tecrübeli avukatlardan yardım almak gerekir. Özellikle bu işi yapmaya çalışan ancak hukuki mevzuattan uzak bir takım aracı kişi ve firmalardan uzak durmak gerekir. Aksi halde ciddi hak kaybı meydana gelebilir. 

Aşağıda sizler için araç değer kaybı ile ilgili bilinmesi gereken tüm önemli ayrıntılara yer verdik. Bununla birlikte sıkça sorulan soruları cevaplandırmaya çalıştık. Sonuna kadar okumanızı öneririz.

Araç Değer Kaybı Nedir?

Trafikte bir kaza meydana geldiğinde veya başka herhangi bir şekilde, bir kişi başka bir araç sahibinin aracına kusurlu olarak zarar verdiği takdirde maddi bazı kayıplar oluşur. Türk Borçlar Kanunu genel hükümleri ve Karayolları Trafik Kanunu uyarınca araca zarar veren bu zararı karşılar. Motor arızası varsa bunu tamir bedeli, değişmesi gereken parça varsa bunun değişim bedeli vs. tüm onarım masrafını karşılar. Yahut sigorta firmaları bunu karşılar. Ancak araç değer kaybı daha farklı bir durumdur.

Araç kaza yaptığı zaman her ne kadar onarımı yapılsa, yerine orjinal yeni parça dahi takılsa değerinde bir düşüş yaşanacaktır. Çünkü araç alım satım piyasasında hasarlı araçlar her ne kadar onarılsa da değerinin altında satılır. İşte bu kayba araç değer kaybı denir. Zarara neden olan kusurlu kişinin bu kayıptan sorumluluğu söz konusudur. Trafik sigortası burada önemli bir yere sahiptir.

Aşağıda araç değer kaybını kimin ödeyeceğinden, dava sürecinden, araç değer kaybı hesaplamadan, nasıl alınacağından ve ne kadar sürede alınacağından ve konunun önemli diğer noktalarından bahsedeceğiz.

Ancak önce araç değer kaybı şartlarını açıklamamız gerekiyor.

Araç Değer Kaybı Talebi Şartları

Araç değer kaybı alma şartları aslında yazımızın konusunu oluşturuyor. Yani hangi şartlar altında alınabilir ve nasıl alınabilir soruları etrafında bu konuyu sizlere anlatıyoruz.

Ancak araç değer kaybı talebi şartlarını genel olarak şu şekilde sıralamak mümkün:

  • Hak düşürücü süre içerisinde yani 2 yıl içerisinde süreç başlatılmış olmalıdır.
  • Araçta ortaya çıkan zarardan ötürü araç sahibi tam kusurlu olmamalıdır. 
  • Araç hurdaya çıkmamalıdır. Çünkü hurdaya çıkan araç artık satılamayacaktır. Dolayısıyla bir değer kaybı değil, aracın tümden kaybı söz konusu olur.
  • Bunun haricinde aracın tramer kaydının olması, kilometresinin yüksek olması, yaşının büyük olması vs. araç değer kaybı tazminatı almayı engellemez. Yani kanuni düzenlemelerde bu tarz bir sınırlama bulunmuyor. Ancak bu etkenler, araçta değer kaybı oluşmaması sonucunu doğurabilir. Bunlar tamamen somut olayın şartlarına göre değerlendirilecek meselelerdir.

Aracını Satan Kişi Değer Kaybı Talep Edebilir mi? Aracını kazadan sonra elden çıkaran kişi de araç değer kaybı tazminatına hak kazanır. Sonuç itibariyle o kişi de aracını satarken zarara uğramış olur. Eski uygulamada (2015 öncesi) aracını henüz gerekli süreci başlatmadan satan kişiye bu ödeme yapılmıyordu. Ancak 2015 itibariyle yüksek mahkemenin yaklaşımı değişti ve artık kazadan sonra aracını satan kişiler de tazminat alabiliyor. 

Araç Değer Kaybı Hesaplama

Yargıtay kararlarında araç değer kaybı hesaplamaya ilişkin temel bazı kriterler yer almıştır. Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin ( 2017/980 Esas, 2018/1219 Karar) kararında araç değer kaybı hesaplama; aracın kazadan önce ikinci el piyasasındaki ederinin rayici ile kaza sonrasında onarımının yapıldıktan sonraki ikinci el piyasasındaki ederi arasında farktır. 

Yani aslında hesaplama şu şekilde yapılır: (kaza öncesi piyasa değeri) – (kaza sonrası tamir edildikten sonraki piyasa değeri) = (kayıp ve ödenecek tazminat).

Buna şu şekilde bir örnek vermek gerekirse; aracın ikinci el piyasasındaki değeri 50 bin TL olsun, bu aracın kazadan sonra tamamen onarılıp satışa çıkarıldığında piyasadaki ederi 40 bin TL olursa araç değer kaybı toplam 10 bin TL olur. 

Değer Kaybının Ne Kadarı Ödenir? Tabi burada önemle üzerinde durmamız gereken bir konu da şudur ki: belirlenen kayıp miktarı her olayda kişiye tam olarak ödenmez. Somut olayın özelliklerine göre kişinin kusuru oranında indirim yapılması söz konusu olabilir. 

Aracın kaza öncesindeki ikinci el piyasa rayicini hesaplamak kolaydır. Ancak kazadan sonra tamir edildikten sonra satışa çıkarıldığı ihtimalde piyasa değerinin ne kadar altında satılacağının hesaplanması ise biraz daha ayrıntılıdır.

Burada her türlü hesaplama bilirkişiler/experler tarafından yapılıyor. Hesaplama yapılırken şu kriterler göz önünde bulundurulur:

  • Aracın marka – modeli
  • Üretim yılı
  • Üretim yılındaki 0 kilometre fiyatı, enflasyon oranı, 
  • Kaza günündeki ikinci el piyasa değeri,
  • Hasar kayıt bilgisi, aracın kilometre bilgisi, hasar gören parçaların önemi

Aracını Satan Kişinin Alacağı Tazminatın Hesabı: Yukarıda, kazadan hemen sonra aracını satan kişinin de bu zararı alabileceğinden bahsettik. Bu kişi aracı sattıktan sonra tazminata başvurduğu için aslında araç değer kaybı daha net bir şekilde ortada olacak gibi görünüyor. Çünkü sadece kazadan önceki piyasa değerini belirlemek yeter gibi görünüyor. Ancak durum her zaman böyle olmaz, çünkü kişi aracı kazalı olsa da değerinin çok çok altında satmış olabilir. Burada bilirkişi gene de her iki değeri de (kazadan önceki ve sonraki) belirler.

Araç Değer Kaybı Nasıl Alınır?

Araç değer kaybı iki şekilde alınabilir:

  • Kazada kusuru olan tarafın bizzat kendisi bu zararı öder veya kusurlu tarafın trafik sigortası firması bu zararı öder. Bunun için trafik sigortasına başvuru yapılması gerekir.
  • Karşı tarafın veya sigorta şirketinin bu ödemeyi yapmaması veya eksik yapması halinde araç değer kaybı davası açılabilir veya tahkime başvurulabilir. 

Görüldüğü üzere hem birden fazla hukuki prosedür imkanı hem de birden fazla karşı taraf bulunuyor. Bu yollardan hangisine başvurmanın en isabetli olacağı ise her somut olayda değişir. Bunun değerlendirmesi ise muhakkak tecrübeli avukatlarla ile birlikte yapılmalıdır. 

ÖNEMLİ!: Özellikle belirtmemiz gerekir ki bu işi yapmaya çalışan hasar danışmanlık adı altında aracı firmalar, mevzuata hakim olmamaları ve kar odaklı hareket ettikleri için çoğu zaman insanları hak kaybına uğratabiliyor veya haksız kazanç sağlayabiliyor. Araç değer kaybı talep eden kişiler ise aracılardan parasını alamayabiliyor. Bu nedenle sürecin tecrübeli avukatlar ile sürdürülmesi önemlidir.

Trafik Sigortasına Başvuru

Yukarıda araç değer kaybının kazada kusuru bulunan kişi veya işverenden yahut sigorta şirketinden alınabileceğini söyledik. Verilmemesi halinde dava açılabiliyor yahut tahkime başvurulabiliyordu. 

Dava ve tahkim yollarına aşağıda değineceğiz. Ancak kişinin öncelikle yapması gereken şey karşı tarafın trafik sigortasına başvurmaktır. Yani uygulamada en çok sorulan soru olan “araç değer kaybını trafik sigortası karşılar mı” sorusunun cevabı evet olur.

Araç Değer Kaybı Başvurusu Nasıl Yapılır?: Kazada kusuru olan sürücü ile trafik sigortası şirketi arasında sigorta ilişkisi vardır. Aracı değer kaybına uğrayan kişinin direkt olarak sigortacıya başvurması doğrudur ki uygulamada da bu şekilde yapılır. Aşağıda bahsettiğimiz gerekli belgeler tamamlanır ve başvuru yapılır. Başvurunun bir avukat yardımı ile yapılması en sağlıklı olandır. Sigorta şirketinin düşük bir bedel ödeme ihtimaline karşın eksper tayin edilmesi talep edilebilir.

Araç Değer Kaybı İçin Gerekli Evraklar: Kişinin trafik kazası tespit tutanağı ve değer kaybı talep edilen araca ilişkin hasar ekspertiz raporu gerekli olacaktır. Ayrıca kazaya ilişkin fotoğraflar, resmi kayıtlarda yer alan tanık ifadeleri, ruhsat ve kimlik bilgileri, araç ile ilgili olaya ilişkin evraklar, sürücü belgesi banka hesap bilgisi vs. toparlanarak eksiksiz bir başvuru yapılmalıdır. Somut olaya göre ekstra gerekli olacak evraklar avukat yardımı ile tamamlanarak kusursuz bir başvuru yapılmalıdır.

Trafik Sigortası Talebi Reddettiyse, Ödeme Yapmamışsa, Eksik Ödeme Yapmışsa: Burada bahsettiğimiz işlemler hukuka uygun şekilde yapıldıktan sonra trafik sigortası bu tazminatı ödemek zorundadır. Hatta talebe dönüş yapmak için 15 günlük süresi vardır. 15 gün içerisinde trafik sigortası kişiye bir cevap vermez veya talebi reddederse artık sigorta şirketine karşı hukuki süreç başlatılır. Şimdi bunun nasıl olacağını açıklayacağız.

Tahkim Komisyonuna Başvuru

Sigorta şirketine karşı iki türlü hukuki imkan mevcut. Bunlardan birincisi tahkim komisyonuna başvurmak, ikincisi ise araç değer kaybı davası açmak. Tahkim komisyonu başvurusu biraz daha basit nitelikte olmakla birlikte hangi yola başvurulması gerektiği de gene somut olay değerlendirilerek ile belirlenmelidir.

Sigorta tahkim ile ilgili hukuki düzenlemeler 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu madde 30 ve devamında yer alıyor. Burada bunun ayrıntısına girmiyoruz, bununla ilgili önemli ayrıntılar için ‘tahkim başvurusu’ başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz. Ancak kısaca değinecek olursak:

Tahkim komisyonuna eldeki aynı belgeler ile bir başvuru yapılır. Sigorta şirketinin başvuruyu reddettiği veya cevaplamadığına ilişkin belgelendirme de yapılmalıdır. Ayrıca bir başvuru dilekçesi yazılır. Hazırlanan dosya, dilekçe ile birlikte komisyona şahsen veya posta yolu ile yahut avukat vekaleti ile iletilir. 

Tahkim komisyonunun sigorta şirketi ile ilgili ortaya çıkan bu uyuşmazlığa bakabilmesi için eskiden sigorta şirketinin tahkim üyeliğinin bulunup bulunmadığına bakılıyordu. Hala bu şart aranıyor ancak zorunlu sigortalar için böyle bir şart aranmaz. Ki trafik sigortası da zorunlu sigortalar arasında yer alır. Dolayısıyla direkt olarak başvuru yapmak mümkün.

Araç Değer Kaybı Dilekçesi: Eğer tahkime başvurulacaksa, tahkim için ciddi bir dilekçe hazırlanmalıdır. Çünkü bunlar kural olarak tarafların katılmadığı incelemelere tabi tutulur. Yani kural olarak duruşma olmaz. Dolayısıyla talep edilen tazminata ilişkin gerekçeler hukuki zeminde yarayışlı olacak şekilde hazırlanmalıdır.

Belirtmemiz gerekir ki tahkim komisyonunun vereceği karar mahkeme kararı gibi ilam niteliğindedir. Yani icra edilebilir. Buna itiraz edilmesi de kural olarak icrayı durdurmaz.

Tahkim Komisyonu Kararına İtiraz: Tahkim komisyonunun vereceği karara itiraz etmek mümkün. Bunun için sigorta tahkim heyetine itiraz dilekçesi sunulur. Ancak bu imkan, 5 bin TL ve üzerindeki uyuşmazlıklar için geçerlidir. 5 bin TL altındaki uyuşmazlıklara itiraz edilemez. Eğer uyuşmazlık 40 bin TL ve üzerinde ise bu sefer hakem heyeti kararının da temyiz edilmesi (Yargıtay aşaması) mümkündür.

Araç Değer Kaybı Davası

Dava açma hakkı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu madde 97’ye dayanmaktadır. Araç değer kaybı davası açabilmek için öncelikle bazı şartların ortaya çıkmış olması gerekir. İlk olarak araçta bir değer kaybı olmalıdır. Bunun nasıl olacağına yukarıda değindik. İkinci olarak sigorta şirketine usulüne uygun şekilde başvuru yapılmış olmalıdır. 

Ayrıca bu başvuruya 15 gün içerisinde cevap verilmemiş olmalı veya talep tamamen-kısmen reddedilmiş olmalıdır. Son olarak araç değer kaybı istisnaları söz konusu olmamalıdır.

Sigorta şirketine başvuru sigorta tahkim başvurusu ve dava yolu için başvuru şartlarını şu şekilde tablo halinde sıralamamız mümkündür:

Tablo 1: Başvuru Şartları Karşılaştırması

Sigorta Şirketine Başvuru Şartları Sigorta Tahkimine Başvuru Şartları Araç Değer Kaybı Davası Açma Şartları

Zamanaşımı süresi içerisinde yapılmalıdır.

Araçta ortaya çıkan zarardan ötürü araç sahibi tam kusurlu olmamalıdır. 

Araç hurdaya çıkmış olmamalıdır. 

Sigorta şirketine başvuru şartları aynen geçerli olmak üzere:

Sigorta şirketine başvurmuş olmak gerekir. 

Başvuru sigorta tarafından 15 gün içerisine kısmen/tamamen reddetmiş olması veya cevaplandırmamış olması gerekir.

Araç değer kaybı istisnaları söz konusu olmamalıdır.

Sigorta şirketine başvuru şartları aynen geçerli olmak üzere:

Sigorta şirketine başvurmuş olmak gerekir. 

Başvuru sigorta tarafından 15 gün içerisine kısmen veya tamamen reddetmiş olması veya cevaplandırmamış olması gerekir.

Araç değer kaybı istisnaları söz konusu olmamalıdır.

Nedir bu istisnalar dersek; basit onarım ile giderilebilecek basit kaporta, tampon ileri, cam, radyo, müzik çalar, jant, döşeme vs. basit hasarlardır. Bunlar sigorta genel şartları arasında sayılmış olan hususlardır. Bunlardan ötürü oluşan değer kaybı ile ilgili dava açılamaz.

Sigorta genel şartları aslında bu konu bakımından çok önemlidir ancak burada ayrıntısına yer vermiyoruz. Konu ile ilişkili olan kısımları zaten yukarıda değerlendirdik. Ayrıntılı incelemek için: https://www.tsb.org.tr/karayollari-motorlu-araclar-zorunlu-mali-sorumluluk-sigortasi-genel-sartlari.aspx?pageID=1080

Araç Değer Kaybı Davası Nerede Açılır?: Bu davada görevli mahkeme ile ilgili farklı farklı Yargıtay kararları mevcut idi. Ancak artık Yargıtay bu davalarda Asliye Ticaret Mahkemesinin görevli olduğunu kabul etti. Eğer davanın açılacağı yerde Asliye Ticaret Mahkemesi bulunmuyorsa davaya bu sıfatla Asliye Hukuk Mahkemesi bakar. Davanın açılacağı yer ise kazanın gerçekleştiği yerdeki veya davalı sigorta şirketinin merkezinin – bölge müdürlüğünün bulunduğu yer mahkemeleridir.

Kazaya Neden Olan Araç Bir Şirket Arabası Olursa: Kazaya neden olan aracın bir işyeri aracı olması durumunda aracı kullanan ile işverenin müteselsil sorumluluğu söz konusu olur. İşveren burada araç işletenin sorumluluğu kapsamında kusursuz sorumlu olur. Bu aslında davacı bakımından farklı bir durum oluşturmaz. Bu durum daha çok eğer rücu vs. durumlar olacaksa sigorta şirketi ile kusurlu taraf arasındaki ilişki için önemlidir. Ancak davada tabii ki bu tür durumlar mevzu bahis edilecektir.

Tahkim ve dava yolu genel olarak bu şekildedir. Bunu bir tablo ile izah edebiliriz:

Tablo 2: Tahkim Başvurusu ve Dava Yolu Farkı

Sigorta Tahkim Başvurusu Dava Yolu
Yasal Dayanak Karayolları Trafik Kanunu m. 97 ve Trafik Sigortası Genel Şartları C.7 Karayolları Trafik Kanunu m. 97 ve Trafik Sigortası Genel Şartları C.7
Ne Kadar Sürer 4 ay tahkim süresi 2 ay hakem heyeti süreci üst sınır olarak öngörülmüştür. Asgari veya azami bir süre yoktur, somut olayın şartlarına göre değişir.
Nerede Takip Edilir Bir yerde bulunur (Üsküdar/İstanbul). Asliye Ticaret Mahkemesinde takip edilir.
İtiraz Yolu 5 bin TL ve üzerindeki uyuşmazlıklar için hakem heyetine itiraz edilebilir. 40 bin TL ve üzerindeki uyuşmazlıklar da hakem heyetinden sonra temyiz edilebilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu kuralları uyarınca İstinaf ve temyiz edilmesi mümkündür.

Dava Zamanaşımı

Araç değer kaybı ile ilgili dava ve hukuki işlemlerde 2 yıllık dava açma süresi söz konusudur. Değer kaybına neden olan eylemin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl içinde hukuki süreç işletilmelidir. Değer kaybı veya fail öğrenilmese bile her halükarda 10 yıl içerisinde bu hak düşer.

Araç Değer Kaybı Ne Zaman Sonuçlanır?

Araç değer kaybı parası ne kadar sürede ödenir, araç değer kaybı ne zaman sonuçlanır gibi sorular sıkça sorulmaktadır. Bunlar için kesin bir süre vermek mümkün olmasa da genellikle 4-5 ay gibi kısa sürede sonuçlanan olaylar olsa da 2 yıl süren olaylarla karşılaşmak da mümkün. 

Tabi tahkim başvurusu kural olarak 4 ay içerisinde (Uygulamada bu süre biraz daha fazladır) sonuçlanmaktadır. Ancak yine de ödeme alma, karar ve sonrasındaki sürece bağlıdır. Tahkim kararına karşı hakem heyetine başvuru yapıldığı zaman da 2 ay içerisinde itiraz incelenmektedir. 

Süre olarak baktığımız zaman aslında bu başvuru daha makul görülse de gene yukarıda bahsettiğimiz üzere somut olay değerlendirilerek en makul yol tespit edilmelidir.

Bu sürelere; hangi hukuki yola başvurulduğu, trafik kazasından başka davaların çıkıp çıkmadığı, tarafların durumu, sigorta firmasının olaya yaklaşımı, mahkeme ve bilirkişinin araştırması, adli takvim vs. gibi birçok unsur artırıcı veya azaltıcı olarak etki edebilir.

Genel olarak sigorta başvuru süreci 2 ay, tahkim süreci 6 ay, dava süreci 2 yıl olarak belirtebiliriz. Tabi bu olay başvuru sürecinde de sonuçlanabilir takim veya dava sürecinde de. Dolayısı ile gidilen yola göre süreler farklık gösterecektir.

Sürecin özellikle tecrübeli araç değer kaybı avukatları ile takip edilmesi zamansal olarak olumlu sonuç doğuracaktır.

Araç Değer Kaybı Sürecinin Masrafı

Bu süreçte birden fazla masraf kalemi vardır. Masraf kalemlerini şu şekilde tablolaştırabiliriz.

Tablo 3: Araç Değer Kaybı Alabilmek İçin Yapılacak Masraflar

Masraflar

Tahkim Başvurusu 

Uyuşmazlık değeri;

0-5 bin TL arasında ise → 100 TL

5001 TL ile 10 bin TL arasında ise → 250 TL

10001 TL ile 20 bin TL arasında ise → 350 TL

200001 TL veya üzerinde ise → 350 TL’den az olmamak üzere uyuşmazlık tutarının %1.5’i 

Dava Yolu (Gidilirse)

Dava harcı nisbi olarak hesaplanır. Ancak örnek olarak 5000 TL için 800 TL, 10000 TL için 900, 20000 TL için 1100 TL civarında ortalama masrafı olacaktır.

İcra Masrafı

İster dava yol olsun ister tahkim başvurusu olsun her ikisinde de karar ilamlı icra yoluyla tahsil edilir. Bu konuda masraf aşağı yukarı 2020 için 150 TL dir.

Avukat Masrafı (Varsa)

Avukat ücreti, genel olarak Baronun belirlediği tarife etrafında ve somut olayın içeriğine göre avukat tarafından belirlenir. “Genel olarak” dava sonunda belirli bir yüzde olacak şekilde anlaşılır.

Not: Bahsettiğimiz masrafların bir kısmı, süreç sonunda karşı taraftan ayrıca tahsil edilecek olan masraflardır.

Araç Değer Kaybı Avukatı Desteği

Yukarıda araç değer kaybı tazminatı olarak bilinen süreçle ilgili bilinmesi gereken tüm önemli hususlara değindik. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli konu, hukuki yardım almadan yapılan işlemlerin hatalı yahut ihmali işlemler içeriyor olma ihtimalidir. Böyle olduğu zaman hem zamansal olarak hem de parasal olarak ciddi kayıplar doğabilir. 

Bu nedenle hukuki yardım alınmalıdır. Bu yardım için trafik hukuku alanında çalışan araç değer kaybı avukatlarına başvurulmalıdır. Çünkü her somut olay kendine has özellikler taşır ve mevzuatın farklı noktalarına temas ediyor olabilir. Bu noktada araç değer kaybı avukatına değil de aracı firmalara başvurulduğu zaman sağlıklı bir hukuki yol işletilmez ve hak kaybı oluşur.

Bu makale faydalı mıydı?