Ücretsiz izne çıkarılan işçinin hakları

Ücretsiz İzne Çıkarılan İşçinin Hakları

Ücretsiz izne çıkarılan işçinin hakları nelerdir şeklinde sorulan sorulara somut olayın özelliklerine göre farklı cevaplar verilebilir. İşçinin ücretsiz izne çıkarılması, bunu yaparken işçinin rızasının alınmaması sık karşılaşılan bir durumdur.

Yazımızda temel olarak ücretsiz izne çıkarılan işçinin haklarını ve işçinin hangi şartlarda ücretsiz izne çıkarılabileceğini ele aldık. Hukuki anlamda ciddi sonuçları olan bir konu olduğu için dikkatli okumanızı öneririz.

Ücretsiz İzin Nedir?

İşçinin izne çıkması/çıkarılması ancak bu süreçte normal ücretinin ödenmemesi şeklinde gerçekleşen izne ücretsiz izin denir. Ücretsiz izin aslında 4857 sayılı İş Kanunu düzenlemelerinde sınırlı olarak yer almıştır.

Örnek vermek gerekirse kadın işçinin doğumdan sonra 8 haftaya kadar ücret alarak izin kullanması yani ücretli izin kullanması söz konusu iken bu 8 haftadan sonra isterse belirli bir süre ücret almadan izin kullanması yani ücretsiz izne çıkması söz konusu olabilir.

Aşağıda da bahsedeceğimiz üzere ücretsiz izin zorla verilemez. Esasen İş Kanunu düzenlemelerinde işverenle işçinin anlaşarak ücretsiz izin kullandırılması da yer almaz. İşçinin bazı özel durumlarda ücretsiz izin kullanması yer alır.

Bu nedenle işçi ile işveren arasında anlaşma yapılarak ücretsiz izin kullandırılması genel olarak Yargıtay kararlarında yer almıştır. Yargıtay kararlarında bu şekilde ücretsiz izin kullandırıldığı zaman iş sözleşmesinin askıda kalacağı hükmüne varılmıştır.

DİKKAT: Bu bahsettiklerimiz uygulamada karşılaşılan temel meselelerdir. Dolayısıyla her somut olayda ücretsiz izne çıkarılan işçinin hakları nelerdir sorusuna farklı cevap verilebilir. Her somut olay için sözleşmenin akıbeti, uygulanacak hükümler değişebilir. Bu noktada iş hukuku avukatlarına danışarak hareket etmek daha sağlıklı sonuçlar verecektir.

İşveren Zorla Ücretsiz İzin Verebilir mi?

İşveren kural olarak işçiye zorla ücretsiz izin veremez. Bunun karşılığı Yargıtay kararlarında kimi durumda işverenin haksız olarak sözleşmeyi feshi, kimi durumda haksız olarak çalışma koşullarında esaslı değişiklik yapılması olarak yer almıştır.

Dolayısıyla işçinin de kendi başına ücretsiz izne çıkma imkanı bulunmaz. Sonuç olarak işveren zorla ücretsiz izin verdiği zaman ağır bir ihlal işlemiş olur. Bu durumda aşağıda ücretsiz izne çıkarılan işçinin hakları başlığı altında bahsettiğimiz sonuçlar söz konusu olacaktır.

ÖNEMLİ: İşveren zorla ücretsiz izne çıkarabilir mi sorusuna bazı istisna cevaplar vermek mümkündür. Örnek vermek gerekirse İş Kanunu geçici madde 10 düzenlemesi ile Nisan, Mayıs ve Haziran 2020 aralığında işverenlerin işçiyi zorla ücretsiz izne çıkarabileceğine yer verilmiştir. Elbette bu dönem için işçiye ödenecek bazı ödeme kalemleri de düzenlemede yer almıştır.

Tabi burada önemle üzerinde durmamız gerekir ki bu tür bir istisna düzenleme olmadığı sürece işçiye zorla ücretsiz izin kullandırılması yasal değildir. Şuan için  de böyle bir düzenleme mevcut değildir.

Bu konuda yapılan değişikliklerde biz de yazımızı güncellemekteyiz. Bu konunu detayları için ‘coronavirüs sürecinde ücretsiz izin uygulaması’ başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.

Ücretsiz İzne Gönderme Şartları

Yukarıda da değindiğimiz üzere işçiyi ücretsiz izne gönderme şartları mevcuttur. Buna göre;

  • Kanunda ücretsiz izin öngören bir hal varsa ve işçi bu hakkını kullanmak isterse (örneğin analık izni)
  • İşçinin zorla ücretsiz izne çıkarılabileceğini öngören istisna düzenlemeler varsa (örneğin 2020 Nisan ayında geçici olarak getirilen 3 aylık ücretsiz izne çıkarma hakkı)
  • İşçi ile işveren arasında ücretsiz izne çıkarılabileceğine dair anlaşma yapılırsa (çalışma koşullarında esaslı değişiklik)

İşçilerin ücretsiz izne çıkarılması durumu ile ilgili Yargıtay kararlarında genel olarak çalışma koşullarında esaslı değişiklik teşkil ettiği için ona ilişkin kuralların uygulanması gerektiği belirtilmiştir.

Dolayısıyla işçiye önceden yazılı olarak ücretsiz izin ile ilgili zamansal, parasal vs. her türlü koşulu içeren bir teklif sunulmalıdır. İşçi de gene 6 iş günü içerisinde bunu yazılı olarak yanıtlamalıdır. Olumsuz yanıt verir yahut hiç yanıt vermezse ücretsiz izne gönderme şartları oluşmamış demektir.

Ücretsiz İzne Çıkarılan İşçinin Hakları Nelerdir?

Yargıtay kararlarında ücretsiz izne çıkarılan işçinin hakları temelde iki kalem olarak yer almıştır. Buna göre işçi sözleşmeyi feshedebilir ve almadığı tüm hakları için dava açabilir.

Kimi durumları Yargıtay direkt olarak işverenin sözleşmeyi haksız olarak feshetmesi olarak yorumlarken kimi durumu da haksız olarak çalışma koşulunu değiştirmiş olarak kabul eder. Somut olayın niteliğine uygun düştüğü ölçüde aşağıda bahsettiğimiz haklar işçi için doğar.

Sözleşmeyi Fesih Hakkı

Ücretsiz izne çıkarılan işçinin haklar dediğimiz zaman ilk olarak sözleşmeyi fesih hakkı söz konusudur. Bu fesih hakkı çalışma koşullarının haksız olarak değiştirilmesine özel bir durumdur. Derhal fesih yapılır, ihbar süresi beklenmez ve ihbar tazminatı ödenmez.

İş hukukunda şekil kuralları son derece önemlidir. Bu nedenle iş sözleşmesini feshetmeden önce muhakkak avukat yardımı alınmalı ve sürecin usul kurallarına uygun ilerlemesi sağlanmalıdır. Bu şekilde ücretsiz izne çıkarılan işçinin hakları daha sağlıklı bir şekilde yerine getirilecektir.

İşçi Alacağı Hakları ve İşe İade Davası

İşçinin ne tür alacak haklarına sahip olacağı tamamen somut olayın şartlarına bağlıdır. Buna göre eğer diğer şartları da oluşmuşsa işçi kıdem ve ihbar tazminatı alabilir. Ödenmemiş ücret ve agi alacağı, yıllık izin alacağı, fazla mesai alacağı vs. hep işçinin işçi alacağı davası ile işverenden talep edebileceği alacak kalemleridir. Eğer işçinin ücretsiz izne çıkarılması işverenin haksız feshi hükmündeyse işe iade davası da açılabilir.

Tekrar etmek gerekirse ücretsiz izne çıkarılan işçinin hakları olarak bahsettiğimiz bu hakları alabilmek için diğer önemli şartların sağlanmış olması gerekir. Her bir alacak kalemi için gerekli detaylara burada yer vermiyoruz. İlgili yazılar için bıraktığımız linklerden detaylı bilgiye ulaşabilirsiniz.

Ayrıca belirtmemiz gerekir ki iş hukuku davalarının çoğunda arabuluculuk dava şartı olarak karşımıza çıkar. Yani işçi veya işverenin dava açmadan önce arabulucuya başvurmaları şarttır.

Sonuç Olarak Nelere Dikkat Edilmeli?

Yukarıda genel hatları ile ücretsiz izne çıkarılan işçinin hakları nelerdir bunlardan bahsettik. Görüldüğü üzere önemli sonuçları olan ve bir o kadar önemli detayları olan bir konudur. Süreç içerisinde atılacak her adımın hukuki zeminde doğru ve yarayışlı olması gerekir. Bu nedenle sürecin deneyimli iş hukuku avukatlarından yardım alarak takip edilmesi önem taşır.

Bu makale faydalı mıydı?