arşiv kaydının silinmesi

Arşiv Kaydının Silinmesi

Arşiv Kaydı Nedir?

Arşiv kaydı, adli sicil kaydının silinmesi şartları oluşup buradan silindikten sonra, adli sicil kaydında yazan bilgilerin aktarıldığı kayıttır. Arşiv kaydı, adli sicil belgesinde adli sicil kaydı ile birlikte alt alta bulunur.
Bu kayıtlar kişiler için büyük önem arz eder. Zira insanların hayatlarının herhangi bir aşamasında bu kayıtlar önlerine bir engel olarak çıkabilmekte ve hak kayıpları doğurabilmektedir. Bu nedenle belli durumların gerçekleşmesi halinde adli sicil ve arşiv kaydının silinmesi mümkün kılınmıştır.

1 Haziran 2005 tarihinde yeni Adli Sicil Kanunu yürürlüğe girmiş olup artık adli sicil ve arşiv kaydının silinmesi yeni kanuna göre gerçekleştirilmektedir. Kaydınızda yalnızca adli sicil kaydı varsa Adli sicil kaydının silinmesi yazımıza buradaki linkten ulaşıp şartları varsa adli sicil kaydını sildirebilirsiniz. Ancak adli sicil kaydı silindikten sonra arşiv kaydına alınacağı ve bunun da silinmesi gerektiği için her ihtimalde de bu yazıyı okuyup şartlarını öğrenmek gereklidir.

Yazımızda ‘arşiv kaydı nasıl silinir?’ sorusuna konunun gerekli ayrıntılarına ve özellikli durumlarına değinerek cevap vermeye çalıştık. Meselenin ayrıntı ve teknik özelliğe sahip olması dolayısıyla yazının tamamının okunmasında fayda vardır.

Arşiv Kaydı Sildirme İşlemi İçin Hukuki Düzenleme

Arşiv kaydının silinmesinin temel düzenlemesi 5352 sayılı Adli Sicil Kanununda yer almıştır. Bununla beraber aşağıda özelliklerine değineceğimiz üzere silme işlemleri için esas maddeler söz konusu kanunun 9. maddesi, 12. maddesi ve ek geçici 2. maddesidir.

Kanunun uygulanmasında esas alınan Adli Sicil Yönetmeliği de bu bağlamda silme işlemlerine dayanak oluşturur. Bu yönetmeliğin 10. ve 12. maddelerindeki hükümler söz konusu konuya ilişkin düzenlemeler içermektedir.

Arşiv Kaydı Nasıl Silinir?

Arşiv kaydının silinmesi düzenlemesi ve şartları Adli Sicil Kanunu m. 9’da yer almıştır. Hükme göre arşiv bilgileri;

  • Kişinin ölümü sonucunda
  • Anayasa ile Türk Ceza Kanunu haricindeki kanunlarda bir hak kaybı doğuran mahkumiyet kararlarına ilişkin kayıtların arşive transferi için gerekli şartların oluşmasından itibaren; yasaklanmış hakların iadesi kararı verilmesi koşuluyla 15 yıllık sürenin geçmesi halinde, yasaklanmış hakların iadesi kararı almak gerekmeksizin 30 yıllık sürenin geçmesi ile,
  • Diğer mahkumiyet kararı kayıtlarının arşiv kaydına transfer edilmesi şartlarının oluşmasından itibaren ise 5 yıllık sürenin tamamlanmasıyla tamamen silinir.

Bunun yanında ilgili fiilin kanunlarda suç olmaktan çıkarılması halinde, bu suçla ilişkili olarak verilen mahkumiyet kararları dolayısıyla girilen adli sicil ve arşiv kayıtları, talep aranmaksızın tamamen silinir.

Olağanüstü kanun yolları olan yargılamanın yenilenmesi ve kanun yararına bozma yolları sonucunda beraat yahut cezasızlık kararları verilmesi ve bu kararların kesinleşmesi durumunda önceki yargılamada verilen kararlar hem adli sicil kaydından hem de arşiv kaydından kaldırılır.

Akıl hastalığına bağlı olarak uygulanan güvenlik tedbiri kayıtları, infazının gerçekleşmesinin ardından tamamen silinir.

Burada yer alan şartların gerçekleşmesi aslında ‘arşiv kaydı ne zaman silinir?’ sorusunun cevabıdır. Yani bu mesele için ‘arşiv kaydı kaç yılda silinir’, ‘arşiv kaydı ne zaman silinir’ gibi sorular direkt cevaba sahip değildir. Bunun için bu başlık altında anlattığımız şartların gerçekleşmiş olması aranır. Yazının devamında ise arşiv kaydının silinmesi konusuna temas eden diğer meseleleri açıkladık.

Arşiv kaydının silinmesi kanuna göre kendiliğinden yapılacağı yazılsa da uygulamada böyle olmamaktadır. Bu bakımdan Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’ne başvuru yapmak gerekmektedir. Adli sicil ve arşiv kayıtları ile ilgili yaşanacak problemlerin avukat desteği ile çözülmesi hak kayıpları doğmaması ve kısa sürmesi adına büyük önem arz eder.

Memnu Hakların İadesi

Türk hukuk düzeni içerisinde (TCK m. 53 hükmü çerçevesinde) genel olarak belli bir suçtan dolayı uygulanan mahkumiyete bağlı olarak süresiz hak yoksunluğu durumu kabul edilmemektedir. Kişinin işlediği suç kayıtlarda yer aldığı için toplumda kişiye karşı güven eksikliği oluşur. Kişiler bu gibi durumlarda güven ilişkisi olmaksızın söz konusu edilemeyecek bazı haklarından mahrum edilmektedir. Dolayısıyla bu hak yoksunluğunun sürekli olmaması gerektiği kabul edilmiştir. Buna bağlı olarak memnu hakların iadesi kurumu söz konusudur.

Memnu hakların iadesi işlemleri için kişinin hakkında uygulanan cezanın infazının tamamlanmasından itibaren 3 yıllık sürenin geçmiş olması ve bu süre içerisinde başkaca bir suç işlememiş olması gerekir. Bunun yanısıra ilgili sürecin iyi halli olarak sürdürüldüğü kanısı hakimde uyandırılmalıdır. Burada TCK 53. maddesinin 5 ve 6. fıkraları hariç tutulmuştur.

Kişi hakkında mahkemenin hükmettiği cezanın (genel af ve etkin pişmanlık durumları haricinde) son bulması durumunda memnu hakların iadesi söz konusu olacaktır. Bunun için de kişi hakkında kesinleşen hüküm üzerinden 5 senelik sürenin geçmiş olması şarttır.

Memnu hakların iadesi, bu şartların sağlanması halinde hükümlünün yahut onun vekilinin hükmü veren mahkemeye veya hükümlünün ikametgahının bulunduğu yer mahkemesine başvurusu ile gerçekleştirilir. Burada iade kararını verebilecek olan mahkemedir.

Mahkemenin vereceği karara karşı Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen kanun yollarına gitmek mümkündür. Memnu hakların iadesine ilişkin karar kesinleştiği takdirde arşiv kaydına eklenir. Memnu hakların iadesi sürecinde ortaya çıkan masraflar ilgili hükümlü tarafından karşılanır.

ÖNEMLİ: Arşiv kaydının silinmesinde memnu hakların iadesi çok önemlidir. Yukarıda açıklandığı üzere Anayasa ve TCK dışındaki kanunlardan hak mahrumiyeti yani yasaklanmış hakları bulunan kişiler memnu hakların iadesi almaz ise arşiv kaydı ancak 30 yıl sonra silinir. Memnu hakların iadesi alınır ise bu süre 15 yıla düşmektedir. Dolayısı ile arşiv kaydının silinmesinde memnu hakların iadesi kararı almak gerekli olacaktır.

5352 Sayılı Adli Sicil Kanunu’nda 2012 senesinde yapılan değişiklik sonucunda arşiv kaydının silinmesi için ilgili mahkemeden memnu hakların iadesi kararı alındıktan sonra, Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne dilekçe ile müracaat edilmesi yeterlidir. Öncesinde yargı işi gerektirmesi nedeniyle arşiv kaydının silinmesi biraz daha zor bir işlemdir.

Adli Sicil ve Arşiv Kaydından Silinemeyecek Olan Kayıtlar

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu geçici 2. maddesinde arşiv kaydının silinmesi ile ilgili hükümler yer almış olup silinmesinin kanunen mümkün olmadığı kayıtlara işaret edilmiştir.

Buna göre Anayasa madde 76 ve diğer özel kanunlarda yer alan suç ve mahkumiyetler haricindeki kayıtlara işaret edilerek silinemeyecek kayıtlar gösterilmiştir. 76. madde düzenlemesinde milletvekili olmaya engel teşkil eden suçlar yer alır. Bunlar aynı zamanda arşiv kaydından silinemeyecek olan bilgilerdir de. Bu suçları şu şekilde ifade etmek mümkündür:

Zimmet / irtikap / rüşvet gibi, memurun fayda sağlamak maksatlı görevini kötüye kullandığı suçlar
Güveni kötüye kullanma, hırsızlık, dolandırıcılık, hileli iflas suçları
Kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma, Devlet sırlarının açığa çıkarılması, terör faaliyetlerinde bulunma ve bu faaliyetlere insanları teşvik etme suçları gibi yüz kızartıcı suçlar.

Madde metninde bunların affa uğramış olsalar bile milletvekili seçilemeyecekleri belirtilmiştir. Buna göre 5352 sayılı kanunun geçici 2. maddesinde bunlara dayalı mahkumiyet kayıtlarının arşiv kaydı sildirme işlemine konu olamayacağı hüküm altına alınmıştır.

Hangi Bilgiler Arşiv Kaydında Gözükür?

Öncelikle Adli Sicil Kanunu m. 9’da adli sicilden kaldırılacak olan bilgiler ve şartları yer almıştır. Adli sicilden kaldırılacak bilgiler arşiv kaydına ekleneceği için, arşiv kaydına hangi bilgilerin kaydedildiğine buradan ulaşılır. Kanunun 9. maddesinin işaret ettiği adli sicilde yer alan şu kayıtlar;

  • Cezanın yahut güvenlik tedbirinin infazının tamamlanmış olması
  • Ceza mahkumiyetini bütün sonuçları ile birlikte ortadan kaldıracak şikayetten vazgeçme yahut etkin pişmanlık
  • Ceza zamanaşımının dolması ve genel af

hallerinde silinir ve ardından arşiv kaydına transfer edilir. Burada transfer işlemlerini Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü gerçekleştirir. Aynı maddenin devamında;

Türk vatandaşları hakkında yabancı mahkemeler tarafından verilmiş olup 4. maddenin birinci fıkrasının (f) bendine göre adli sicile kaydı yapılan hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkumiyet hükümleri, kesinleştiği tarihten itibaren mahkumiyet kararında gösterilen sürenin geçmesiyle, Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce adli sicil kayıtlarından çıkartılarak arşiv kaydına alınır denilmiştir.

Bunun yanında kişiler hakkında verilen adli para cezası hükmü ve cezanın (infazı yerine) ertelenmesi hükmü adli sicil kaydına işlenmez. Bunun yerine doğrudan arşiv kayıtlarına eklenir.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararları ve Arşiv Kaydı

Ceza muhakemesinde cezaya hükmedilen ancak bu ceza hükmünün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) ilişkin kararlar adli sicil kayıtlarına da arşiv kaydına da girmez. Bunların tutulduğu ayrı bir sicil vardır. Bu sicil adli sicil içerisinde yer alsa da HAGB kararları ne adli sicil sorgusunda ne de arşiv kaydı sorgusunda görünmez.

Arşiv Kaydı Olan Memur Olabilir mi?

Herhangi bir memuriyete hak kazanan kişi için kamu görevine uygun olup olmadığının denetlenmesi maksatlı güvenlik soruşturması yapılır. Burada kişinin geçmişinde memuriyete engel bir durumu olup olmadığına bakılır.

Bu kapsamda memur olmaya engel bazı suçları da burada belirtmemizde fayda var. Arşiv kaydı olan memur olabilir mi? sorusunun cevabı için aşağıdaki mahkumiyet durumları incelenmelidir:

Kasten işlenen her suç için yargılama sonucunda verilen hüküm 1 yılı aşıyorsa kişi bu bilgilerin arşiv kaydında yer alması dolayısıyla memur olamayacaktır.

Zimmet, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, rüşvet, hırsızlık, belgede sahtecilik, irtikap, ihaleye fesat karıştırma, hileli iflas, kaçakçılık suçları ile yargılanmış ve hakkında mahkumiyet kararı verilmişse ( ceza ne olursa olsun) gene memuriyete engel bir durum söz konusu olur.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, kişilerin kamu görevlerinde çalışmaya hak kazanmaları durumunda Devlet tarafından yapılan güvenliğe ilişkin bir soruşturmadır. Kişinin aranan listesinde olup olmadığı, bir takım suçlardan hüküm giyip giymediği, bir kısıtlamaya tabi tutulup tutulmadığı, terör faaliyetlerinde yer alıp almadığı vb. geçmiş hareketleri değerlendirmeye alınır.

Bu noktada arşiv kayıtlarının önemi büyüktür. Çünkü arşiv araştırması da bu süreçte kişi hakkında yapılacaktır. Atanmaya hak kazanan kişinin memurluğa başlayıp başlayamayacağı buradan çıkacak sonuca bağlıdır.

2016 öncesinde yalnızca belirli memurluklar için söz konusu olan güvenlik soruşturması aynı yıl yapılan bir değişiklikle bütün memuriyetler için şart koşulmuştur. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını yapmaya yetkili kurumlar, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Milli İstihbarat Teşkilatıdır. Güvenlik soruşturması araştırmasının 60 günlük süre içinde, arşiv araştırması ise 30 günlük süre içinde sonuçlanması gerekir. Ancak uygulamada bu süreler genelde aşılmaktadır.

Arşiv Kaydı Sildirme Ne Kadar Sürer?

Arşiv kaydının silinmesi işleminin süresi kaydın durumuna göre değişiklik gösterebilir. Eğer memnu hakların iadesi kararı alınması gerekmiyor ise 2-4 ay arasında, eğer alınması gerekiyor ise biraz daha uzun sürecektir. Ek olarak memnu hakların iadesi kararı alınması gereken mahkeme sayısı da duruma etki edebilir. Bu konuda avukat ile çalışmak süreyi kısaltacaktır.

Adli Sicil ve Arşiv Kaydı Sildirme Sürecinde Avukatın Önemi

Netice itibariyle adli sicil kaydı ve arşiv kaydı kişilerin karşısına her zaman aleyhte sonuç doğuracak şekilde çıkabilmektedir. Bu durum hak kayıpları doğurabileceği gibi silinme imkanı da hukuk düzeni tarafından hükme bağlanmıştır.

Şartların gerçekleşmiş olmasına rağmen adli sicil ve arşiv kaydı silinmeyen kişilerin hak kayıplarının önüne geçmek ve kısa sürmesi adına bir avukatın hukuki desteğini almaları önerilir.

Hukuki Sözlük

Güvenlik Tedbiri : Ceza Hukukunda bir müeyyide şeklidir.Failin kendisine isnad edilen suçunun sabit olması durumunda bazı durumlarda ceza yerine güvenlik tedbirine hükmolunur. Kimi durumlarda ise hem ceza hem de güvenlik tedbiri bir arada bulunabilir. Güvenlik tedbiri kanunda öngörülen durumlarda söz konusu olur.

Kanun Yolları : İlk derece mahkemesinin kararının yargılamanın taraflarından biri tarafından hukuka uygun görülmeyerek sebepleri de gösterilmek suretiyle yeniden yargılama yapmaya yahut kararın denetlenmesine yönelik olarak üst derece mahkemelerine taşınmasıdır. Hukukumuzda istinaf ve temyiz şeklinde iki dereceli kanun yolları vardır. Bölge Adliye Mahkemeleri ile Yargıtay adli yargının, Bölge İdare Mahkemeleri ve Danıştay idari yargının üst derece mahkemeleridir.

Denetim Süresi : Hakkında hükmedilen hapis cezasının ertelenmesi kararı üzerine kişinin denetime tabi tutulacağı süreyi ifade eder.

Tazyik Hapsi : Ceza yargılaması sonucunda kanuni sınırlamalar çerçevesinde kişinin bir işi yapmaya zorunlu tutulmasına denir.

Genel Af : Kamu yararına uygun görülmesi halinde kanuni sınırlamalar çerçevesinde bir takım suçlar için kaldırma veya sonlandırmayı ifade eder. Genel af kapsamında halihazırdaki kovuşturma durdurulabileceği gibi verilmiş ve infazı süren cezaların kaldırılabilir yahut azaltılabilir. Yasama faaliyeti kapsamında sınırlı olarak yetkilendirilmiş makamlarca verilebilir.

Özel Af : Kesinleşmiş hapis cezasının infazı sürerken ilgili cezanın kaldırılması yahut azaltılmasını ifade eder. Yasama faaliyeti kabul edilir ve kanunen sınırlandırılmış bir yetki kapsamında belirli makamlarca verilebilir.

Gönüllü Vazgeçme : Kişinin bir suçun fiil unsurları içerisinde yer alan fiilleri gerçekleştirirken bundan vazgeçmesi halini konu edinen ceza hukuku kurumudur. Kişi tamamlanmış fiiller ayrı bir suç teşkil ediyorsa bundan cezalandırılır ancak yarım bıraktığı ve vazgeçip durumu kolluk birimlerine bildirdiği kısım için ceza almaz.

Etkin Pişmanlık : Suçun icra hareketleri bittikten sonra failin durumu kolluk birimlerine bildirmesi ve pişmanlığını ifade etmesidir. Bu durum ancak kanunda etkin pişmanlık kurumuna dahil edilmiş suç tipleri için söz konusu olur.

Bu makale faydalı mıydı?