güvenlik soruşturması

Güvenlik Soruşturması

(4 Dakika Ortalama Okuma Süresi)

Genel olarak kamu görevine başlamada bir şart olarak bilinen ve kişinin geçmişine ilişkin bir takım unsurların araştırıldığı güvenlik soruşturması çoğu zaman ciddi hak kaybına yol açar. 

Yazımızda güvenlik soruşturması nedir, nasıl yapılır, neler araştırılır, kimlere yapılır, kaç gün sürer, olumsuz çıkma nedenleri nelerdir, olumsuz sonuçlanma halinde neler yapılabilir, hangi davalar açılır ve nelere dikkat edilmelidir gibi önemli konuları hukuki zeminde değerlendireceğiz.

Ayrıca güvenlik soruşturması ile ilgili Anayasa Mahkemesinin iptal kararını, değişen mevzuatı ve güncel yapılmaya çalışılan değişiklikleri inceleyeceğiz. Önemli bir konudan bahsediyor olduğumuz için yazımızı dikkatli okumanızı tavsiye ederiz.

Güvenlik Soruşturması Nedir?

Çok genel bir tanımlama ile güvenlik soruşturması, bir kişinin kamu hizmetine alınmasında herhangi bir sakınca bulunup bulunmadığına ilişkin yapılan soruşturma ve araştırmaya denir. O kişinin kamu hizmeti görebilme bakımından yeterli güvenilirliğe sahip olup olmadığı araştırılır. 

Ancak bu araştırma gelişigüzel bir araştırma olamaz. Mevzuatta bu araştırma sıkı kurallara tabi tutulmuştur ve hukuka aykırı olarak yapılması halinde hak arama süreci başlatılabilir. Bu konunun ayrıntısına aşağıda değineceğiz.

Bu konu ile ilgili olarak ‘Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği’ mevcuttur. Temel kurallar burada yer alır. Ayrıca 4045 sayılı Güvenlik Soruşturması Kanunu olarak bilinen kanun da burada önemli düzenlemeler içeriyor.

Tabi burada değinmemiz gereken en önemli husus şudur ki; 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrasında KHK düzenlemeleri ile bu konuya ilişkin getirilen yeni bazı düzenlemeler Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildi ve bu durum uygulamaya hemen etki etti. 

Buna binaen şu sıralar yeni çalışmalar için görüşmeler sürmektedir. Hem iptal edilen düzenlemenin sonuçlarına hem de bu beklenen 2020 yeni güvenlik soruşturması düzenlemesinin ayrıntılarına aşağıda değineceğiz. Ancak öncesinde belirtmemiz gerekir ki bu konuda ortaya çıkan her gelişmeden sonra yazımızı güncellemekteyiz. 

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması

Bir kişi hakkında yapılan arşiv araştırması, o kişinin aranıp aranmadığı, sabıka bilgileri, hakkında verilen sınırlama hükümlerini vs. o kişi hakkında somut olarak ortaya konulabilen bir takım resmi kayıtların soruşturulması demektir. Bu somut nitelikli araştırmaların yanında bazı soyut nitelikli meseleleri de içermektedir.

Güvenlik soruşturması arşiv araştırmasını kapsayan bir husustur. Kamu görevine geçişte yapılan soruşturmaya arşiv araştırması da dahildir. Ancak önemli olduğu için Kanunda arşiv araştırması güvenlik soruşturmasının yanında yer almıştır.

ÖNEMLİ: Şuan için kamuya alımlarda güvenlik soruşturması yapılmıyor. Çünkü Anayasa Mahkemesi tarafından alınan bir iptal kararı var. Bu karar kısmen geçmişe de etki ediyor. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının hukuki zeminine, sebep ve sonuçlarına, dava yollarına vs. geçmeden önce bu iptal kararına, şuan ki mevcut duruma ve geçmiş kararlara nasıl etki ettiğine değineceğiz.

Güvenlik Soruşturması Kalktı mı? (2020)

Malum olduğu üzere 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası kamuya personel alımı işlemleri çok ciddiye alınmaya başlandı. 676 sayılı KHK düzenlemesi ile 656 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 48 hükmüne her türlü devlet memuru olabilme yolunda kesin surette güvenlik soruşturması şartı getirildi. 

Bu çerçevede güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması işlemleri hukuki sınırlarını aşacak şekilde yorumlandı ve bir kısım insanlar bu durumdan mağdur oldular. Ancak 29.11.2019 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanan Anayasa Mahkemesi kararı ile KHK’nın getirdiği bu güvenlik soruşturması şartı iptal edildi. Bugün gelinen noktada kamuya alımlarda şuan bu işlem yapılmıyor. 

Anayasa Mahkemesinin ilgili kararını şu adreste bulabilirsiniz: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/11/20191129-7.pdf

ÖNEMLİ!: TBMM, bu konuda yeni çalışmalarına devam ediyor. Şuan için kesinleşen bir yasa metni söz konusu değil. Bir takım taslak öneriler söz konusu olsa da henüz Mecliste görüşülen bir düzenleme mevcut değil. Bu konuda çıkan her düzenlemeden sonra biz de yazımızı güncellemeye devam edeceğiz. 

ÖNEMLİ!: AYM kararının halihazırda devam eden güvenlik soruşturmalarına yahut bundan ötürü açılan davalara etkisine gelecek olursak; bu iptal kararı ile dava hangi aşamada olursa olsun kişi lehine karar verilmesi zorunludur. Çünkü kişinin kamuya alınmaması işlemi sebep bakımından sakat hale gelmiş olur. Bu davanın ayrıntısına aşağıda değineceğiz. 

Güvenlik Soruşturması Kimlere Yapılır?

Öncelikle yukarıda da belirttiğimiz üzere tüm memurlar için inceleme şartı kalkmış durumda. Yani kimlere güvenlik soruşturması yapılır sorusuna artık tüm memurlar şeklinde cevap verilemez.

Bunun haricinde Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği madde 8 hükmü kimlere güvenlik soruşturması yapılabileceğini düzenler. Buna göre; 10.07.2018 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan üst kademe bazı kamu yöneticileri, kamu kurum ve kuruluşlarınca yurtdışında görevlendirilecek personel, Milli İstihbarat Teşkilatında çalışacak personel hakkında yapılır.

Güvenlik Soruşturması Ne Zaman Başlar ve Kaç Gün Sürer?

İlgili kişinin kamu personeli olmasının ardından hemen güvenlik soruşturması süreci başlar. Bunun için kişiye herhangi bir bildirim vs. yapılmasına gerek yoktur. Kurumlar arası birtakım evrak teatisi sonrasında bu süreç başlar.

Güvenlik soruşturmasının ne kadar süreceği ile ilgili net bir şey söylemek zor. Bu tamamen ilgili kuruma, göreve, kişi hakkındaki bilgilere ulaşmaya, alınacak personel sayısına vs. bağlıdır. Genellikle birkaç ayda sonuçlansa da daha uzun sürdüğü de görülmektedir.

Güvenlik Soruşturmasında Nelere Bakılır?

Güvenlik soruşturmasına nelere bakılacağı yukarıda bahsettiğimiz yönetmelik madde 11 hükmünde yer alır. Buna göre şu hususlara dikkat edilir:

  • Kimlik kontrolü, kimlik kayıtlarının doğruluk derecesi, uyrukluğu, geçmişte yabancı bir devletin uyrukluğuna girip girmediği, 
  • Genel kolluk kuvvetlerinin ve istihbarat birimlerinin arşivlerinde bilgiler bulunup bulunmadığı, adli sicil kaydının ve hakkında arama kaydı veya herhangi bir tahdidin olup olmadığı, 
  • Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakının bulunup bulunmadığı ve 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanuna ve Atatürk ilke ve inkılaplarına aykırı davranıp davranmadığı
  • Şeref ve haysiyetini ihlal edecek ve görevine yansıyacak şekilde kumara, uyuşturucuya, içkiye, paraya ve aşırı bir şekilde menfaatine düşkün olup olmadığı, ahlak ve adaba aykırı davranıp davranmadığı, 
  • Yabancılarla, özellikle hasım ve hasım olması muhtemel Devlet mensupları ve temsilcileriyle ilgili derecesinin iç yüzü ve nedeni, araştırılır.

Güvenlik Soruşturması Olumsuz Çıkma Nedenleri

Güvenlik soruşturmasının olumsuz çıkma nedenleri arasında temelde yukarıda bahsettiğimiz hallere aykırılıklar yer alır. Ancak 2016 yılından itibaren uygulanan KHK düzenlemesi ile birlikte yukarıda bahsettiğimiz hususlar geniş bir yorum ile uygulanmış ve dolayısıyla bu durumdan bazı kişiler mağdur olmuştur. 

Yani kişilerin yakın çevresi güvenlik soruşturmasını geçememesi bakımından yeterli görülebilmiş, otel, banka vs. işlemleri olumsuz sonuçlanmasına gerekçe gösterilebilmiştir. Bunların tamamı idari işlemin iptali için yeterli görülecek hallerdir.

Güvenlik Soruşturması Olumsuz Çıkanlar Ne Yapabilir?

Güvenlik soruşturması olumsuz çıkan kişiler bunun hukuki denetimini isteyebilir. Çünkü güvenlik soruşturması sonuç olarak bir idari işlemdir ve idarenin tüm işlemleri yargıya konu edilebilir. Bu kapsamda Anayasa mahkemesinin iptal kararı olmasaydı dahi bu konuda idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. 

Burada işlemin; sebep, konu, yetki, amaç ve şekil bakımından hukuka aykırı olduğu iddia edilebilir. Bunun ayrıntılarına burada girmiyoruz”idari işlem iptal davası” başlıklı yazımızı mutlaka okuyunuz.

Peki Anayasa Mahkemesinin iptal kararı geçmiş güvenlik soruşturmalarına nasıl etki eder? Öncelikle şunu belirtmemiz gerekir ki AYM’nin iptal kararı verildiğinde süren davalar bakımından hangi aşamada olunursa olunsun kişi lehine karar verilmesi gerekir. 

AYM’nin iptal kararı verildiği sırada güvenlik soruşturması devam eden kişilerin bu soruşturmasının sonlandırılması gerekirdi. Bu şekilde sonuçlanmayan kişiler de iptal davası açarak hakkını arayabilir. Ancak geçmişte hakkında güvenlik soruşturması yapılıp da olumsuz sonuçlanan kişiler AYM’nin iptal kararının geçmişe etkili olarak yorumlanmasını talep edemez. Onların talepleri reddedilecektir.

Bu konu ile ilgili iptal davası hakkını şu şekilde tablolaştırmak mümkündür:

Güvenlik Soruşturması ve İptal Davası
AYM’nin İptal Kararından Önce G.S. Olumsuz Sonuçlananlar Bu kişiler Anayasa Mahkemesi Kararına dayanarak iptal davası açamaz. İşlemin hukuka aykırılığından ötürü iptal davası açabilir. 
İptal Kararından Önce G.S. Başlanıp Karardan Sonra Olumsuz Sonuçlananlar Bu Anayasa Mahkemesi Kararına dayanarak iptal davası açabilir.
İptal Kararından Önce G. S. Yapılıp ta AYM Kararı Verildiği Sıra Davası Devam Edenler İptal davası AYM kararı verildiği sırada devam ediyorduysa her ne aşamada olursa olsun kişi lehine sonuçlanır.
İptal Kararından Sonra Kamu Görevi Kazananlar Bir takım üst düzey görev alan kişiler hariç bu dönemde memurlara bu işlem yapılmaz. Bahsettiğimiz istisna kişiler işlemin hukuka aykırılığından ötürü dava açabilir.

ÖNEMLİ!: Burada henüz yeni ve siyasi iklimden etkilenmiş bir hukuki süreçten bahsediyoruz. Dolayısıyla bu sürecin tecrübeli idare hukuku avukatları ile takip edilmesi önem taşır. Aksi halde hatalı yahut ihmali işlemlerle telafisi güç zararlar doğabilir.

Araştırma Tekrar Yapılır mı veya Kaç Kere Yapılabilir? 

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yönetmeliği, gerekli görülen durumlarda güvenlik soruşturmasının tekrar yapılabileceğinden bahsediyor. Kaç kere yapılabileceği ile ilgili bir üst sınır yoktur. Gerekli görüldükçe tekrar tekrar yapılabilir. İlgili bakanlık veya kamu kurumları bu tekrarı talep eder. 

Belirtmemiz gerekir ki kişilerin de bu işlemin yapılması için ilgili kamu kurumuna veya bakanlığa dilekçe vermesinin önünde bir engel yoktur. Bunun kabul edilebilir nitelikte olması adına hukuki yardım almak en sağlıklısıdır.

İdari Süreçlerde Avukat Desteği

Yukarıda bu konu ile ilgili bilinmesi gereken önemli noktalara ve en çok merak edilen soruların cevaplarına değindik. Şuan için belirsiz diyebileceğimiz bir süreç söz konusu. Yeni düzenlemeler yapılmaya çalışılıyor. Ancak hukuki süreç başlatacak olan kişilerin yeni düzenlemeleri beklememesi gerekir çünkü idare hukukunda süreler ve bunların uzatılması imkanlar çok önemlidir. 

Bir an önce deneyimli idare hukuku avukatlarından yardım alınarak hak arama süreci başlatılmalıdır. Ayrıca somut olayda başkaca hukuki meseleler olabilir. Bu kapsamda mevzuatın gereken yerlerine göre de hareket edilmesi önemlidir. Dolayısıyla hukuki yardım ihtiyacı bu alanda oldukça baskındır.

Bu makale faydalı mıydı?