velayet davası, velayet nedir, velayetin değiştirilmesi

Velayet Davası ve Velayetin Değiştirilmesi

Bu yazımızda bize en çok sorulan konulardan velayet nedir, velayet davası ile hangi durumlarda çocuğun velayeti anneye ve babaya verilir, ortak velayet, velayetin değiştirilmesi ve kaldırılması gibi konulara değineceğiz.

Velayet Nedir?

Velayet, 18 yaşından küçüklerin, onların yararına olacak şekilde hukuki alanda temsil etme ve gerek mallarına özen gösterme konusunda kanunun anne babaya yüklediği yükümlülükler ile bu yükümlülüklerin iyi bir şekilde ifa edilmesini sağlamak üzere onlara tanıdığı hakların tamamıdır. Çocuğun velayeti, çocuğu yasal olarak temsil etme hakkı ve çocuğa bakma yükümlülüğü oluşturan bir kavramdır. Evlilik devam ettiği sürece velayet anne ve babaya birlikte aittir. Velayet çocuk ergin olana kadar devam eder. Velayet hakkı başka bir kişiye devredilemez, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır. Anne ve baba evli değilse çocuğun velayeti anneye aittir. Boşanma durumunda çocuğun velayeti anne ya da babadan birine verilerek çocuğun ihtiyaçlarının karşılanmasına devam edilmesi sağlanır.

Velayet Davası

Eşler boşandıkları zaman reşit olmayan çocuğun velayeti eşlerden birine bırakılır. Bu uygulamadaki amaç çocuğun hak kaybı yaşamaması, menfaatinin gözetilmesidir. Boşanma karar veren eşlerin çocuklarının velayetinin kime bırakılacağına velayet davası aracılığı ile karar verilir. Hakim, her iki tarafı da çeşitli açılardan inceler ve çocuğun velayetini çocuk için en faydalı olacağını düşündüğü kişiye verir. Boşanma davası esnasında çocuğun velayeti talep edilirse ayrıca velayet davası açılmasına gerek kalmadan halihazırda görülen davada velayetin kime bırakılacağına karar verilir. Eğer henüz boşanma davası açmamışsanız boşanma davası nasıl açılır yazımızı okuyabilirsiniz. Ancak bu davada da velayet konusu gündeme geleceğinden genel bilgi açısından mutlaka bu yazı sonuna kadar okunmalıdır.

Velayet davasında kişinin kendisini, çocuğuyla olan ilişkisini, ekonomik durumunu, eğitim seviyesini ve aile yapısını anlatabilmesi çok önemlidir. Bu nedenle velayet davasının bir avukat aracılığı ile açılması önerilir.

Velayetin Kime Verileceğinin Belirlenmesinde Çocuğun Menfaati

Velayetin kime bırakılacağı belirlenirken birçok kriter göz önünde bulunur. Fakat diğer tüm kriterlerden daha önemli olan çocuğun menfaatidir. Hakimin araştırmalarının ve incelemelerinin temel amacı çocuğun menfaatinin kime velayet verildiğinde sağlanacağını öğrenmeye çalışmaktır. Çocuğun menfaatinin kime velayet verildiğinde daha çok sağlanacağını görmek için hakim tarafların çocukla olan ilişkisine, eğitim durumlarına, yaşam tarzlarına ve ekonomik durumlarına bakabilir.

Velayet davasında çocuk fikirlerini ifade edebilecek, olayı kavrayabilecek yaştaysa hakim çocuğun da fikrini alarak karar verebilir. Çocuğun tercihi de velayetin kime verileceği konusunda etkili olmaktadır.

ÖNEMLİ!: Velayeti almak isteyen kişi çocuğun menfaatinin, çocuğun kendisinde kalması durumunda çok daha uygun olacağını ispat etmelidir. Bu sadece duruşmada söylemler ile değil, dilekçede ayrıntılı açıklamalar ve  uygun deliller ile de desteklenmesi gerekmektedir. Bu konuda mutlaka bir uzman avukat desteği alınması faydalı olacaktır.

Velayet Davasında Çocuğa Fikri Sorulur Mu?

Çocuğun velayetinin kime bırakılacağı konusunda çocuğa fikrinin sorulması mümkündür. Ancak bunun için çocuğun belli bir yaşın üzerinde olması gerekir. Yargıtay kararına göre çocuğa fikrinin sorulması gereken yaş 8 olarak belirlenmiştir. Yani 8 yaş ve üzerine çocuklara velayetin kime verilmesi gerektiği konusundaki fikri sorulmalıdır. 8 yaş ve üzerindeki bir çocuğun fikri alınmadan velayetin kime verileceğine karar verilmez.

Evlilik Dışı Doğan Çocuğun Velayeti

Evlilik dışı doğan çocuğun velayetinin anneye ait olduğu Türk Medeni Kanunu’nda belirtilmiştir. Ancak çocuğun menfaati gerektirdiği takdirde baba velayetin değiştirilmesi için dava açabilir. Böylece evlilik dışı doğan çocuk için en yararlı olacak karar verilmeye çalışılır. İleride velayetin değiştirilmesi konusunda değineceğiz.

Çocuğun Velayeti Hangi Durumda Babaya Verilir?

Uygulamada küçük yaş grubundaki çocukların velayetinin genel olarak anneye verildiği görülmektedir. Bunun nedeni çocuğun belli bir yaşa kadar anne bakımı ve şefkatine muhtaç olduğu düşüncesidir. Ancak annenin çocuğa yeterli bakım ve ilgiyi gösterememesi, zarar vermesi veya çocuğa bakabilecek sağlık ve ekonomik durumdan uzak olması gibi nedenler çocuğun velayetinin babaya bırakılmasına da karar verilebilir. Her olay kendi şartları içinde değerlendirilmektedir.

Çocuğun kendi ihtiyaçlarını yardım almadan karşılayabileceği yaşa gelmesiyle babanın da velayet alma şansı artmaktadır. Hakim somut duruma göre bir değerlendirme yaparak, çocuğun menfaati gerektiriyorsa velayeti babaya da verebilir.

Çocuğun Velayeti Hangi Durumda Anneye Verilir?

Toplumdaki annelik anlayışı ve çocuğun anne şefkatine ve bakımına ihtiyaç duyması nedeni ile annelerin velayet alma şansı daha yüksek görülmektedir. Mahkemeler de velayeti anneye verme eğilimindedir. Ancak bu velayeti kesinlikle annenin alacağı anlamına gelmez.

Hakim somut durumda her türlü faktörü değerlendirerek çocuğun menfaatinin gerektirdiği kararı verir. Gerekli görüldüğünde çocuğun menfaati babaya da verilebilir. Çocuğun velayetini almak isteyen taraf çocuğun menfaatinin kendinde daha yüksek olacağını ispat etmelidir. Bu konuda boşanma hukuku konusunda uzman bir boşanma avukatı ile çalışılması çok önemlidir.

Velayetin Verilmesinde Kusurun Önemi

Boşanmada kusurlu olan tarafa velayetin verilmemesi gibi bir durum söz konusu değildir. Kişi boşanmada kusurlu taraf olmasına rağmen çocuğun menfaati gereği velayetini alabilir. Ancak elbette kusur niteliğine göre velayet kararı verilirken göz önünde tutulacaktır. Boşanmaya sebep olan kusur çocuğun bakımını ve yetiştirilmesini etkileyecek bir şeyse bu durum velayetin kime bırakılacağı konusunda dikkate alınır.

Aldatmada (Zina ile boşanmada) Çocuğun Velayeti Kime Verilir?

Aldatmak, çocuğun velayetini alınamayacağı anlamına gelmez. Ancak velayet davasında bu durumun çocuğun menfaatini etkileyip etkilemeyeceği göz önünde bulundurulabilir. Çocuğun yaşı küçükse aldatan taraf anne olsa dahi velayet genelde anneye verilmektedir. Buradaki mantık kişinin eşine karşı kusurunun onu kötü bir ebeveyn yapmayacağıdır. Ancak kişinin haysiyetsiz hayat sürmesi durumu değiştirebilmektedir.

Çocuğun Velayeti Kaç Yaşında Babaya Verilir?

Genel olarak çocuğun gelişimine zarar verebileceği düşüncesi ile 0-3 yaş grubu çocukların velayeti anneye bırakılmaktadır. 3 yaşından sonra çocuğun bir süre daha anne şefkatine ve bakımına ihtiyaç duyduğu düşüncesi hakim olduğundan yaklaşık 7-8 yaşlarına kadar velayetin anneye verilmesi yaygın olarak görülen bir durumdur. Ancak babanın bu yaş aralıklarında velayeti alma ihtimali hiç yok değildir. Çocuğun menfaati babanın velayeti almasındaysa velayet babaya verilir. Yine boşanma avukatı bu alanda baba açısından olumlu sonuçlar alabilmektedir.

Çocuğun eğitim çağına girmesiyle birlikte velayet verilirken çocuk için daha iyi bir gelecek hazırlama ihtimali kriteri ön plana çıkar. Bu yaşlarda çocuğun menfaatinin eğitim olanaklarının artırılması ile sağlanacağı düşüncesi hakimdir. Bu nedenle babanın bu yaş grubu çocuklar için velayet alma şansı daha küçük çocuklara göre daha fazladır.

Çocuğun Velayeti Kaç Yaşına Kadar Anneye Verilir?

Mahkemelerin genel olarak ufak yaştaki çocuklarının velayetini anneye verdiği görülmektedir. Bunun sebebi çocuğun psikolojik gelişiminin zarar görmemesidir. 0-7 yaş aralığındaki çocukların velayeti genel olarak anneye verilmektedir.

Eğitim çağına gelen çocuk için menfaat kriterleri de değişmektedir. Çocuğun anneye bağımlılığı ve muhtaçlığı da azalmaktadır. Bu nedenle belli bir yaştan sonraki çocuklar için daha iyi gelecek hazırlama ihtimali yüksek olan taraf velayet alma konusunda da ön plana çıkmaktadır. Ancak toplumda anne kavramının yeri sebebiyle velayet davalarının anne lehine sonuçlanma oranı daha yüksektir.

Çocuk ile Velayeti Alamayan Anne/Baba Arasında İlişki Kurulması

Velayeti kimin alacağına karar verilirken hakim velayeti alamayan tarafla çocuğun kişisel ilişkisini de düzenleyen kararı verir. Böylece hem velayeti alamayan anne ya da babanın hem de çocuğun aile duygusundan uzak kalmaması amaçlanır. Çocuğun menfaati gereği velayet alamayan kişiyle kurulacak ilişkiye de karar verilir. Hafta sonları, haftada bir gün ya da özel günlerde ebeveynin çocuğunu görmesi gibi kararlar verilebilir. Nasıl bir ilişki kurulacağı her olayda değişiklik göstermektedir. Velayeti kendinde olan taraf olmayan tarafa çocuk ile görüşmesine izin vermelidir.

Velayet Hakkı Olmayan Ebeveyn Çocuğu Ne Zaman Görebilir?

Velayet hakkı olmayan ebeveynin çocuğu ne zaman görebileceği hakim tarafından belirlenir. Çocuğun psikolojik gelişim aile duygusunu tatmin edecek şekilde bir süre belirlenir. Çocuğun menfaati gerektiriyorsa velayet almayan ebeveynle hiç görüşmemesi de kararlaştırılabilir.

Çocuğun hakim tarafından belirlenen sürede gösterilmemesi durumlarında kişisel ilişki kurma kararı icraya konularak zorla çocuğun görülmesi mümkündür. Çocuğu gösterilmeyen velayet hakkı olmayan ebeveynlerin bir avukata danışarak yapması gereken işlemler hakkında bilgi alması tavsiye edilir.

Velayet Davası Ücreti

Velayet davası açmak için mahkemeye harç ücreti ve gider avansı yatırılmalıdır. Ayrıca dava avukat aracılığı ile takip edilecekse vekalet ücreti de gündeme gelir. Velayet davası ücreti baronun belirlediği asgari ücretin altında olamaz. Avukatlar farklı fiyatlar belirleyebildiği için bu konuda tam olarak bilgi sahibi olmanın tek yolu avukatlarla iletişime geçmektir.

Velayet Davasında Ortak Velayet Nedir?

Ortak velayet çocuğun haklarını eşlerin birlikte temsil etmesidir. Hukuk sistemimizde yakın zamana kadar boşanmada ortak velayet kararı verilmemekteydi. Ancak 2016 yılından itibaren AİHS Ek 7 Numaralı Protokol onaylanmıştır. Bu onaylanmanın sonucunda artık Türkiye’de de boşanmada ortak velayet kararı verilebilmektedir. Nitekim son yıllarda mahkemelerin bu yönde kararlar verdiği de görülmektedir. Önemli olan çocuğun menfaatinin ortak velayeti gerektirmesidir.

Boşanmada ortak velayet kararı verilmesi genelde anlaşmalı boşanmalarda görülmektedir. Çekişmeli boşanmalarda tarafların çocuğun menfaatini gözetemeyeceği düşünülerek ortak velayet kararı verilmez. Elbette ortak velayet kararı verilmesinde eşlerin her ikisinin de bu yönde bir talebinin olması etkilidir.

Velayet Davası ile Velayetin Değiştirilmesi

ÖNEMLİ!: Türk Medeni Kanunu’nun 183 maddesi gereğince çocuğun velayetinin değiştirilmesi mümkündür. Bunun için bazı durumların ortaya çıkması beklenir. Şu durumlardan biri ya da birkaçı ortaya çıktıysa velayet hakkı olmayan ebeveyn velayetin değiştirilmesi davası açabilir;

Velayet sahibi tarafın;

  • Başka bir yere gitmesi
  • Yeniden evlenmesi
  • Vefat etmesi
  • Sağlığının ciddi derecede bozulması
  • Alkol veya uyuşturucu bağımlılığı olması
  • Hapse girmesi
  • Haysiyetsiz yaşam sürmesi
  • Çocuğun menfaati için daha yararlı bir durum ortaya çıkması

Velayet Hakkının Kötüye Kullanılması

ÖNEMLİ!: Türk Medeni Kanunu’nun 324. maddesinde velayet hakkının kötüye kullanılması düzenlenmiştir. Maddeye göre ebeveynler diğer ebeveynin çocukla olan kişisel ilişkisine zarar vermekten, çocuğun eğitim ve gelişimini engellemekten kaçınmalıdır. Bu durumlar ortaya çıkarsa velayetin değiştirilmesi söz konusu olabilir.

Velayet hakkı olmayan ebeveynin çocukla kişisel ilişkisi sebebiyle çocuğun menfaatinin zedelenmesi halinde kişisel ilişki kurma hakkının ortadan kaldırılması gündeme gelebilir.

Çocuğun Velayetini Alan Anne ya da Baba Yurt Dışına Yerleşebilir mi?

Velayet hakkı sahibi olan taraf çocukla birlikte karşı taraftan izin almadan yurtdışına gidebilir. Yargıtay kararı gereğince bu durum velayet hakkının doğal sonucu olarak görülmüştür. Ancak çocuğun velayetini alan anne ya da baba yurtdışına yerleşecekse durum farklılaşmaktadır. Böyle bir durumda velayet hakkı olmayan ebeveyn mahkemeye başvurarak çocuğun velayetinin yeniden değerlendirilmesini isteyebilir. Hakim çocuğun yurtdışına götürülmemesinin menfaatine olduğuna karar verirse velayet diğer ebeveyne geçebilir.

İştirak Nafakası Nedir?

Boşanma sonucu ebeveynlerden biri çocuğun velayetini alır. Çocuğun velayetini almayan ebeveyn alan ebeveyne çocuğun bakım giderleri ve eğitim giderleri için belli bir miktar nafaka öder. İşte buna iştirak nafakası denmektedir.

İştirak nafakası, çocuğun olası giderleri göz önüne alınarak mahkeme tarafından belirlenir. Mahkeme talep edilen iştirak nafakasından daha fazlasına hükmedemez. Bu nedenle alınabilecek iştirak nafakasından daha azı istendiğinde mağduriyetler ortaya çıkabilmektedir. İştirak nafakası talep etmeden önce bir avukata danışarak gerekli hesaplamaları yaptırarak daha doğru bir talepte bulunabilirsiniz.

Velayet Davasında Zamanaşımı Süreleri, Görev ve Yetkili Mahkeme

Çocuğun velayeti için zamanaşımı süresi söz konusu değildir. Boşanma davası esnasında ya da boşanma davası sonuçlandıktan sonra mahkemece çocuğun velayetinin kime verileceği kararlaştırılır.

Velayet davasında görevli mahkeme Aile Mahkemesi’dir. Yetkili mahkeme ise davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Velayet davasının yanlış mahkemede açılması süreci ve maliyeti uzatabilir. Aynı zamanda velayetin verilmesinde çocuğun menfaatinin dikkate alınması kuralı olması ve bunun dava aşamasında çok iyi bir şekilde açıklanması gerekmesi nedeni ile velayet davasını bir boşanma avukatı ile birlikte açmak önerilir.

Bu makale faydalı mıydı?