Ortak velayet

Ortak Velayet Nedir?

Ortak velayet, henüz yasal düzenlemesi olmaması sebebiyle hukukumuzda çok tartışma konusu olmuştur. Bu nedenle; ortak velayet nedir, ortak velayet nasıl olur, gibi sorularla uygulamada çok sık karşılaşmaktayız.

Yazımızda, konuya ilişkin bilinmesi gerekenleri açıkladık ve en çok sorulan soruları cevaplandırdık. Önemi ve zorlukları nedeniyle dikkatli okumanızı tavsiye ederiz.

Ortak Velayet Nedir?

Ortak velayet, boşanma sonrasında çocuğun bakımı, eğitimi, gözetimi ile ilgili meseleleri kapsayan velayet hakkının eşlerin her ikisine de verilmesine denir.

Hukukumuzda velayetin birlikte kullanılmasına ilişkin bir hukuki düzenleme bulunmaz ancak Yargıtay kararları ve uluslararası anlaşmalar çerçevesinde uygulama alanı bulmaktadır. Yani ortak velayet nedir denildiği zaman Yargıtay kararları ve uluslararası anlaşmalara bakılır.

Yargıtay önceki tarihli kararlarında velayetin birlikte kullanılmasının Türk kamu düzenine aykırılık teşkil ettiği gerekçesiyle uygulanamayacağına ilişkin kararlar vermiştir. Ancak Yargıtay 2. Hukuk Dairesi velayetin birlikte kullanılması hakkında iç hukukumuzda her ne kadar hüküm olmasa da tarafı olduğumuz milletlerarası antlaşmalar sebebiyle 2017 tarihli kararında ortak velayet verilebileceğine hükmetmiştir.

Buna göre; Türkiye 14.03.1985’te imzalanan Değişik İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmeye Ek 7 Numaralı Protokol’ü 2016 tarihinde iç hukukumuza aktarmış ve protokolün 5. maddesinde düzenlenen “eşler arasında eşitlik” ilkesi uyarınca talep etmeleri halinde ebeveynlere ortak velayet verilebileceğini kabul etmiştir.

Ortak Velayet Şartları

Yukarıda da açıkladığımız üzere velayetin birlikte kullanılması hakkında iç hukukumuzda bir düzenleme mevcut değildir.  Hatta iç hukuk kurallarımıza göre boşanmadan sonra velayet anne ya da babadan birine verilir. Dolayısıyla ortak velayet şartlarını ancak yargı kararlarına göre belirlemek mümkündür. Yargı kararlarına göre velayetin birlikte kullanılması şartları şunlardır:

  • Her şeyden önce ebeveynlerin bu hususta istekli olmaları ve aralarındaki iletişimin velayetin birlikte kullanılması için kuvvetli olması gerekir.
  • Eşler velayetin birlikte kullanılması hakkındaki isteklerini boşanma dilekçelerinde belirtip mahkemeye sunmalıdırlar.
  • Hakim ortak velayet kararı vermek için yukarıdaki şartların varlığının yanında çocuğun üstün yararının bulunduğuna ilişkin kanaat getirmelidir. Yani; hakimde çocuğun kişisel gelişimi, bakımı, ebeveynlerinin çocukla ilişkisi gibi konularda velayetin birlikte kullanılmasının çocuk için daha yararlı olacağı izlenimi bırakılmalıdır.
  • Ortak velayette çocuğun yaşı önemli olup çocuk ayırt etme gücüne sahipse hakim karar verirken bu hususta onun da görüşünü alır.

Görüldüğü üzere hakime takdir yetkisi tanınmıştır. Hakim somut olayın özelliklerine göre yukarıda açıklanan şartların varlığı halinde müşterek çocuğun yararını gözeterek hüküm verecektir.

Boşanmalarda Ortak Velayet

Yukarıda açıkladığımız üzere her iki tarafın da velayetin birlikte kullanılması hususunda istekli ve bu konuda anlaşmaları gerekmektedir. Dolayısıyla çekişmeli boşanma davalarında ortak velayet tarafların çoğunlukla anlaşabildikleri bir husus değildir. Bu sebeple velayetin birlikte kullanılması anlaşmalı boşanmalarda daha sık karşımıza çıkar.

Ancak çekişmeli boşanmada da velayetin birlikte kullanılması şartları gerçekleşmiş olabilir. Bu durumda hakim müşterek çocuk için ortak velayetin daha isabetli olacağına kanaat getirmişse çekişmeli boşanmalarda da velayetin birlikte kullanılmasına karar verebilir. Hakimin bu kararı verebilmesi için tarafların taleplerini yazılı olarak belirtmesi gerektiği unutulmamalıdır.

Velayetin birlikte kullanılması talebi boşanma dilekçesinin ekinde, anlaşmalı boşanma protokolünde ya da mahkemeye sunulmak üzere ayrı bir ortak velayet dilekçesi olarak düzenlenebilir.

Velayetin birlikte kullanılması dilekçesi hazırlanırken tarafların anlaştığı tüm hususlar ayrıntılı olarak belirtilmelidir. Bu hususlar her somut olayda farklılık göstereceğinden taslak ortak velayet dilekçesi örneği kullanmak tarafların taleplerinin reddedilmesine yol açabilir.

Anlaşmalı boşanmalarda ise taraflar boşanmanın her türlü sonuçları üzerinde anlaştıklarından ortak velayet üzerinde de anlaşmaları kolaydır. Taraflar bu durumda velayetin birlikte kullanılması isteklerini  protokole eklemelidir.

Ortak velayet protokolü, tarafların müşterek çocuğun velayetin birlikte kullanılmasına ilişkin eğitimi, bakımı, gözetimi gibi konularda anlaştıkları hususları içeren bir metindir.

Ortak velayet protokolünde; bu durumun çocuğun menfaatine olduğu, tarafların masraflara hangi oranda katılacağı, çocuğun ne zaman kimin yanında kalacağı gibi hususlar yer almalıdır.

Taraflar ortak velayet protokolünde anlaştıkları tüm bu hususları açık ve anlaşılır bir dille belirtmelidir. Ayrıca her somut olaya göre hukuki zemini doğru oluşturmalıdır. Ortak velayet protokol örneği kullanmak bu sebeple istenmeyen sonuçlara sebebiyet verebilecektir. Dolayısıyla taslak örnek metinlerden ziyade her somut olaya özgü ortak velayet protokolü hazırlanmalıdır.

Görüldüğü üzere velayetin birlikte kullanılması talebi teknik bir süreç olduğundan bu hususta boşanma avukatı ile çalışmak oldukça önemlidir.

DİKKAT: Gerek çekişmeli boşanmada gerekse anlaşmalı boşanmada hakim tarafların velayetin birlikte kullanılması talepleriyle bağlı değildir. Somut olaya göre çocuğun üstün yararını gözeterek bir karar verecektir.

Ortak Velayet Nasıl Olur?

Yukarıda velayetin birlikte kullanılması şartları ve boşanmalarda velayetin birlikte kullanılması talebi konularına açıklık getirdik. Bunun üzerine hakimin vermiş olduğu karar nasıl uygulanır, ortak velayet nasıl olur sorusu gündeme gelecektir. Şöyle ki;

Velayetin birlikte kullanılmasında boşanan ebeveynler; eğitim, sağlık gibi konularda müşterek çocuğun menfaatini gözeterek ortak bir karar verecekler ve giderlere birlikte katılacaklardır.

Hakimin verdiği velayetin birlikte kullanılması kararının icrasında tarafların hazırladıkları protokoldeki hususlar dikkate alınacaktır.

Tarafların masraflara hangi oranda katılacağı, çocuğun kimin yanında ne kadar sürede kalacağı gibi hususlar velayetin birlikte kullanılması protokolünde belirtilen şekilde uygulama alanı bulacaktır.

Ortak Velayette Nafaka

Velayetin birlikte kullanılmasında ebeveynler müşterek çocuğun eğitim, sağlık vs. tüm masraflarını ekonomik güçleri oranında eşit olarak karşılarlar. Ancak bu durum nafakada indirim sebebi olarak düşünülmemelidir.

Hakim çocuğun üstün yararını gözeterek nafaka miktarını tayin eder. Tayin ettiği bu nafaka miktarıyla çocuğun tüm bakım giderlerinin karşılanması amaçlanır. Dolayısıyla velayetin birlikte kullanılması kararı verilse bile çocuğa bağlanacak bu nafaka miktarında indirim değil de nafakanın ortak karşılanması söz konusu olabilir. Böylece eşler hakimin tayin ettiği nafakayı ekonomik güçleri oranında ortak karşılayacaktır.

Ortak velayette nafaka konusunda herhangi bir yasal düzenleme söz konusu olmadığından hukuki yardım almak taraflar için daha sağlıklı sonuçlar doğuracaktır.

Ortak Velayette Çocuğun Yurtdışına Çıkışı

Ortak velayette çocuğun yurtdışına çıkması, kimi zaman eşlerin ortak izni-kararı ile olurken kimi zaman eşlerden yalnızca birinin istemesi ile olabilir. Bu tamamen somut olayın özelliklerine, yurtdışında kalınacak süreye vb. hususlara başlıdır.

Diğer eşten izin alınması gereken hallerde izin alınmadan hareket edilirse velayet hakkının kötüye kullanılması söz konusu olabilir. Somut olayın şartlarına göre velayet davası açılabilir. İzin verilmesi gereken hallerde eşlerden biri kötü niyetli olarak izin vermiyorsa bu durumda aile mahkemesinde ortak velayet altındaki çocuğun yurtdışına çıkış izni için dava açılmalıdır.

Ortak Velayet Davası

Ebeveynlerin velayetin birlikte kullanılması talepleri üzerine mahkeme tarafından verilen ortak velayet kararı kesin bir hüküm değildir. Dolayısıyla bu karara karşı yetkili aile mahkemesinde ortak velayetin kaldırılmasını isteyen taraf yeni bir velayet davası açabilir.

Ortak velayet davasında hakim çocuğun üstün yararına göre bir karar verecek velayetin hangi tarafta kalacağını tespit edecektir. Bu tespiti yaparken gerekirse çocuğu da dinleyecek ve ona göre karar verecektir.

Anne ve baba olarak asıl gözetilmesi gereken husus çocuğun üstün yararıdır. Dolayısıyla yıpratıcı bu sürecin daha sağlıklı ve etkili yürütülebilmesi için hukuki yardım almak taraflar ve müşterek çocuk için daha faydalı olacaktır.

Ortak Velayetin Dezavantajları

Her somut olayda ebeveynlerin çocukla olan ilişkisine göre ortak velayetin avantajlı olup olmadığı değişkenlik gösterir. Velayetin birlikte kullanılması durumunda ortaya çıkabilecek olumsuzluklar ise şöyle sayılabilir:

  • Evlilik birliği eşlerin anlaşamaması nedeniyle boşanma ile sona erdiğinden eşler arasında tekrar anlaşmazlık çıkması ortak velayet altındaki çocuğun olumsuz etkilenmesine yol açabilir.
  • Eşler anlaşamadıklarından evlilik birliğine son verdikleri için velayet hakkından doğan hakların kullanılması ve yükümlülüklerin yerine getirilmesinde ortak hareket edemeyebilirler.
  • Boşanan eşlerin başka biriyle evlenmeleri sebebiyle velayetin birlikte kullanılması halinde aralarında sorunlar çıkabilir.
  • Velayetin birlikte kullanılması altındaki çocuk anne ve babasının boşandığını ve buna bağlanan sonuçları kabullenmede zorluk çekebilir.

Velayetin birlikte kullanılması Avantajları: Her ne kadar ortak velayetin olumsuzlukları olsa da olumlu yanları yadsınamaz niteliktedir.

Eşlerin boşanmalarında en az etkilenmesi gereken çocuklar olduğundan ebeveynler velayetin birlikte kullanılması sayesinde onların menfaati doğrultusunda ortak hareket edeceklerdir. Böylece çocuklar hakkında karar alırken görüş alışverişi yapmak zorunda olacaklardır.

Ebeveynleri ayrılmış olsa da ortak velayet altındaki çocuk hem annesinin hem de babasının sorumluluğunu üzerinde hissetmeye devam edecektir.

Ortak Velayette Avukat Desteği

Ortak velayet nedir, şartları nelerdir ve süreç nasıl işler bunlardan bahsettik. Oldukça yıpratıcı olan boşanma sürecinde çocuğun menfaati gözetilirken son derece dikkatli davranmalıdır. Ayrıca ortak velayet kanunda düzenlenmediğinden hukuki nitelendirmenin yapılması oldukça karmaşık bir hal almıştır.

Dolayısıyla bu yıpratıcı süreci hızlı ve etkili bir şekilde sonlandırmak için alanında uzman bir boşanma avukatından yardım almakta yarar vardır.

Bu makale faydalı mıydı?