Muhafaza görevini kötüye kullanma

Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma Suçu (TCK 289)

Muhafaza görevini kötüye kullanma suçu, bir diğer adıyla yedieminliği suistimal, Türk Ceza Kanunu madde 289’da düzenlenen ve önemli ayrıntıları olan bir suçtur. Bu suçla yargılanan kişinin süreci dikkatle takip etmesi gerekir.

Yazımızda muhafaza görevini kötüye kullanma suçu ile ilgili yargılama sürecini, ceza miktarı ve cezada indirim yapılan halleri ve diğer tüm önemli hususları açıklamaya çalışacağız. Yargılaması bu suçla ilgili olan kişinin bir ceza avukatından hukuki yardım alması gerekecektir. Ancak sürecin işleyişi hakkında bilgi sahibi olmak da önemlidir. Bu sebeple yazımızı dikkatle okumanızı öneririz.

Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma Suçu ve Cezası Nedir?

Kendisine güvenildiği için resmi kurumlar tarafından o malı korumak ve saklamak ile görevlendirilen kişinin, teslim edilen rehinli veya hacizli ya da herhangi bir nedenle el konulmuş olan mal üzerinde yüklendiği sorumluluğa uymayan bir şekilde amaç dışı tasarrufta bulunmasına yedieminliği suistimal veya muhafaza görevini kötüye kullanma denir. Suçun bu temel hali TCK 289/1’de yer alır.

Malın yediemine teslimindeki amaç onun haciz, rehin vs. amaçlarla muhafaza edilmesidir. Buna aykırı şekilde malı;

  • satmak
  • başkasına vermek
  • kaybetmek
  • zarar vermek
  • bozmak
  • tüketmek
  • yetkili idarece istenmesine karşın vermemek
  • teslimden kaçınmak

gibi fiiller TCK 289 suçunun oluşumuna neden olacaktır. Maddede muhafaza yükümlülüğüne aykırı hareketler sayılmamış, malı koruma amacına yönelik olmayan tüm serbest fiillerin madde kapsamında suç teşkil edeceği belirtilmiştir.

TCK 289 düzenlemesi yedieminliği suistimal suçuna ilişkindir. Ayrıca maddenin gerekçesinde suçun esas itibariyle güveni kötüye kullanma suçunun özel bir şekli olduğu belirtilmiştir.

TCK 289 Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma Suçu Cezası: Yukarıda anlatıldığı şekilde suçun temel şeklini işleyen kişi alt sınırı 3 ay ve üst sınırı 2 yıl olmak üzere hapis cezasıyla cezalandırılır. Bahsedilen bu süreler suçun temel şekline ilişkindir. Suçun işlenme şekli ve başka birçok neden cezada artırıcı veya azaltıcı etki gösterebilir. Bu önemli ayrıntılara aşağıda değineceğiz.

TCK 289/4 Bir Suça İlişkin Olarak El Konulan Eşyanın Amacı Dışında Kullanılması Suçu Cezası: Üst sınırı 1 yıl olmak üzere hapis cezasıyla cezalandırılır.

TCK 289 Suçunda Cezayı Artırıcı ve Azaltıcı Haller

TCK 289 düzenlemesinde cezayı artıran yani suçun daha ağır cezayı gerektiren bir haline yer verilmemiştir. Ancak TCK genel hükümler kapsamında cezayı artıran haller bu suçta da uygulama alanı bulabilir.

TCK 289 madde düzenlemesinde yedieminliği suistimal suçu için cezayı azaltıcı haller öngörülmüştür. Maddeye göre, muhafaza görevini kötüye kullanan kişi eğer bu malın sahibi ise hakkında hükmolunan ceza yarı oranında indirilir.

TCK 289/2’de suçun konusu olan eşya kovuşturma başlamadan önce verilirse veya verilmesinin imkansız olması halinde malın bedelini ödemişse verilecek cezaların ⅘’ü indirileceği belirtilmiştir. Bu madde düzenlemesi etkin pişmanlığa ilişkindir. Aşağıda bu konuda ayrıntılı bilgi vereceğiz.

Cezayı azaltıcı nedenler madde kapsamında gösterilen hallerle sınırlı değildir. Genel hükümler uyarınca başkaca azaltıcı haller de mevcuttur. Bunlara örnek olarak akıl zayıflığı, iyi hal indirimi verilebilir.

YEDİEMİNLİĞİ SUİSTİMAL SUÇU VE CEZASI
Suç Fiili TCK Cezası
Muhafaza etmesi için kendisine teslim edilen  mal üzerinde amaç dışında tasarrufta bulunursa TCK 289/1  3 ay 2 yıl arasında değişen hapis cezası ile cezalandırılır.
Malın sahibi yedieminliği suistimal suçu işlemişse TCK 289/1  Verilecek ceza yarı oranında indirilir.
Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle mal  kaybolmuş veya bozulmuşsa TCK 289/3  adli para cezası ile cezalandırılır.
Malın kovuşturmaya başlamadan geri verilmesi veya bunun mümkün olmaması halinde malın bedelinin ödenmesi TCK 289/2 verilecek cezaların ⅘’ü indirilir.
Soruşturma veya kovuşturma kapsamında el konulan eşya fail tarafından muhafaza amacı dışında kullanılmış ise TCK 289/4 1 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma Suçunun Unsurları

Yedieminliği suistimal suçunun unsurları özellikle faili açısından oldukça önemlidir. Unsurların var olmaması suçun ortaya çıkmasını engelleyecektir. Yukarıda fiil unsurundan yani suçun ne şekilde işlenebileceğinden detaylı bir şekilde bahsettik. Muhafaza amacı dışında yapılan serbest bir fiil madde kapsamında suç teşkil edecektir.

Suçun failine gelecek olursak, TCK’da düzenlenen suçların bir kısmı herkes tarafından işlenebilirken bazıları yalnızca belirli niteliklere sahip kişiler tarafından işlenebilir. Bu kapsamda TCK 289 herkes tarafından işlenebilen bir suç değildir. Kanun koyucu bu suçun oluşması için failin yediemin görevini icra eden bir kişi olması gerektiğini belirtmiştir.

Yasal düzenlemeye göre muhafaza görevini kötüye kullanma suçu kasten veya taksirle işlenebilir niteliktedir. Kanunda suçun taksirle işlenmesi halinde verilecek ceza da belirlenmiştir. Yani fail olan yediemin, suçu bilerek ve isteyerek ya da 289/3’ de belirtildiği gibi dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla  işleyebilir.

Muhafaza Görevini Kötüye Kullanmada Yargılama Süreci

Ülkemizde ceza yargılamaları soruşturma ve kovuşturma olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır. Yedieminliği suistimal suçu ile ilgili olarak görevli savcılık önce soruşturma başlatacak ardından suçun oluştuğuna dair yeterli şüphe mevcut olursa  kovuşturma aşamasına geçecektir.

Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma Suçu
Dayanak 5237 sayılı TCK 289. madde
Şikayet Şikayete bağlı değildir. Şikayetten vazgeçme davanın düşmesi sonucunu doğurmaz.
Zamanaşımı 8 yıllık zamanaşımı süresi vardır.
Uzlaşma TCK 289 suçu uzlaşma kapsamında olan suçlardan değildir.
Etkin Pişmanlık TCK 289/2 uyarınca etkin pişmanlık halinde cezanın ⅘’ü indirilir.
İyi Hal İndirimi Şartlarının oluşması halinde cezada ⅙’e kadar indirim yapılabilir.
Memurluğa Etkisi Ceza miktarına göre memuriyete engel olabilir.
Görevli Mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi görevlidir.

Yedieminliği Suistimal Suçunda Şikayet, Şikayetten Vazgeçme ve Zamanaşımı

Muhafaza görevini kötüye kullanma suçu şikayete tabi suçlar arasında değildir bu nedenle savcılık bu soruşturmayı re’sen (kendiliğinden) başlatır. Şikayet edilmesi sonucu soruşturmaya başlanan bir suç olmaması sebebiyle şikayetten vazgeçme halinde herhangi bir hukuki sonuç doğmayacaktır.

TCK 289 yedieminliği suistimal suçu için 8 yıllık bir  zamanaşımı süresi belirlenmiştir. 8 yıllık süre suçun işlenmesinden itibaren başlar.

Yedieminliği Suistimal Etkin Pişmanlık Hükümleri

Suça ilişkin etkin pişmanlık 289/2’de düzenlenmiştir. Buna göre muhafaza görevini kötüye kullanan fail yani yediemin, suç konusu eşyayı kovuşturma başlamadan önce geri verirse veya geri verilmesinin mümkün olmaması halinde eşyanın bedelini öderse etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanabilir.

Etkin pişmanlık durumundan yararlanması durumunda fail hakkında verilecek cezaların ⅘’ü indirilir.

TCK 289 Suçunda Mahkemenin Verebileceği Kararlar

TCK 289 yargılaması sonucunda suçun unsurları oluşmadığına kanaat getirilirse kişi hakkında beraat hükmü verilir. Ancak yukarıda bahsettiğimiz unsurlar gerçekleşmişse gene yukarıda yer verdiğimiz esaslar doğrultusunda ceza hükmü verilir.

Adli Para Cezasına Çevirme: Hakkında karar verilen kişinin cezası 1 yılın altında kalırsa bazı şartların gerçekleşmesi halinde ceza adli para cezasına çevrilir. Muhafaza görevini kötüye kullanma suçundan yargılanan kişiye hükmedilen ceza 1 yılın altında kalırsa adli para cezasına çevrilebilecektir.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması: Yedieminliği suistimal suçundan hakkında cezaya hükmolunan kişinin cezası 2 yılın altında kalırsa aranan diğer şartların da mevcut olması halinde mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir. Bu kararın neticesinde kişinin cezası uygulanmaz. Ancak kişi 5 yıllık denetime tabi tutulur. Bu 5 yıllık süreçte eğer kasıtlı bir suçtan hakkında hüküm verilmezse  hiç suç işlememiş gibi sonuç doğurur. Kasıtlı bir suçtan hakkında yargılama yapılırsa iki suçun da uygulanması gerekecektir.

Tutuklama Adli Kontrol Kararı: Bir yargılamada eğer tutuklamayı veya adli kontrolde olmasını  gerektirecek nedenler varsa fail veya şüpheli bu denetimlere tabi tutulabilir. Ancak koruma tedbirlerinde nedenlerin iyi araştırılması ve verilen koruma tedbiri kararında ölçülü olunması büyük önem taşımaktadır.  Hukuka aykırı bir tutuklama veya tedbir kararı verildiğini düşünüyorsanız verilen karara itiraz hakkınız bulunmaktadır.

Cezanın Ertelenmesi: Cezanın ertelenmesi cezanın ileri bir tarihte uygulanacağı anlamına gelmez. Hakkında ceza verilen kişiye belirli bir denetim süresi tanınır ve bu süreyi şartlara uygun tamamlaması halinde cezası uygulanmış gibi sonuç doğar. Ayrıntılı bilgi için ‘Hapis Cezasının Ertelenmesi’ başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.

Yedieminliği Suistimal Suçu ile İlgili Bilinmesi Gerekenler

Yazmızın buraya kadar anlattığımız bölümünde suçla ilgili kanuni düzenlemede yer alan bilgileri  uygulamayı da gözönünde bulundurarak açıklamaya çalıştık. Bunların haricinde çoğunlukla merak edilen birkaç hususa cevap vermeye çalışacağız. Şöyle ki;

Adli Sicile İşler mi? Muhafaza görevini kötüye kullanma suçu adli sicil kaydına işleyecektir. Ancak suçun infazının ardından silinmesi gerekli işlemlerin yapılmasıyla birlikte silinmesi mümkündür. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi almak için ‘adli sicil kaydının silinmesi’ başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Yedieminliği Suistimal Suçu Yargılaması Ne Kadar Sürer? Yargılamanın ne kadar süreceği yapılacak yargılamanın somut özelliklerine göre değişiklik gösterir. Her davada gösterilen deliller, tanıklar ve daha birçok şey farklılık gösterdiğinden net bir süre söylemek uygun olmayacaktır.

Yedieminliği Suistimal Suçunda İştirak Mümkün mü? TCK 289 suçu yalnızca yasada gösterilen fail olan yediemin ile işlenebilen bir suç olması sebebiyle bu özelliği taşımayan kişiler suça ancak azmettiren veya yardım eden sıfatıyla iştirak edebilirler. İştirak edenler de suçu işleyen asıl fail ile birlikte olayın özelliğine göre cezalandırılacaklardır.

Yedieminliği Suistimal Suçunda Avukatın Önemi

Yukarıda TCK 289 yedieminliği suistimal ile ilgili bilinmesi gereken temel meselelerden ve uygulamada karşılaşılabilecek hususlardan bahsettik. Belirtmek gerekir ki süreç her zaman anlatılanlardan ibaret olmaz ve uygulamada karşımıza çıkan durumlarda farklı hususları da gözeterek işlem yapmak gerekebilir.

Yanlış ve hatalı işlem yapılmaması, sürecin istenilen şekilde sonuçlanması adına bir ceza avukatı desteği almak önem taşır.

yedieminliği suistimal yargıtay kararları

TCK 289 Yedieminliği Suistimal Suçu Yargıtay Kararları

Her ne kadar yukarıda muhafaza görevini kötüye kullanma ile ilgili temel meselelerden bahsetmiş olsak da bu unsurlar her somut olayda farklılık gösterebilir. Bu nedenle konuya ilişkin bazı önemli Yargıtay kararlarına aşağıda yer verdik.

Kişinin Malların Sahibi Olması

“Sanığın haczedilip yediemin olarak kendisine teslim edilen ev eşyalarının suç tarihinde eşi olan borçlu O… B… ile birlikte sahibi bulunması nedeniyle TCK 289/1 uyarında cezasından yarı oranında indirim yapılması gerektiğinin gözetilmemesi kanuna aykırıdır” (Yarg. 9.CD., 13.01.2014,  2013/14571, 2014/184).

Suçun Dikkat ve Özen Yükümlülüğüne Aykırı Davranışla İşlenmesi

“Sanığın ikrarı, tanık anlatımı ve tüm dosya kapsamından, 11.02.2011 tarihli haciz tutanağı ile kendisine muhafaza için bırakılan ve borçlu olan kayınpederi A… K…’a ait ahırda bulunan büyükbaş hayvanların borçlu tarafından satıldığının anlaşılması karşısında, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması sonucu mahcuzların tasarruf edilmesine neden olan sanığın hukuki durumunun TCK 289/3. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği gözetilmeden yazılı gerekçe ile beraatine karar verilmesi kanuna aykırıdır” (Yarg. 9.CD., 13.01.2014, 2013/13866, 2014/172).

İddianame Düzenlenmeden Hüküm Kurulması

“Katılan vekilinin şahsi dava dilekçesi üzerine sanık hakkında 23.09.2008 tarihli muhafaza görevini kötüye kullanma eylemi nedeniyle İcra Ceza Mahkemesinde yapılan yargılama sırasında, sanığın eyleminin TCK 289. maddesindeki suçu olusturacağından bahisle görevsizlik kararı verilerek dosyanın Sulh Ceza Mahkemesine gönderilmesi üzerine, CMK’nın 223/8. maddesi uyarınca mahkemece durma kararı verilerek iddianame düzenlenmesi sağlandıktan sonra yargılamaya devamla hüküm kurulması gerekirken, yargılama koşulu olan iddianame düzenlenmeden hüküm kurulması suretiyle CMK’nın 175. maddesine muhalefet edilmesi yasaya aykırıdır” (Yarg. 9.CD., 13.01.2014, 2013/14275, 2014/263).

Eksik İnceleme

“Sanığın, haczedilen dorsenin K… inşaat firmasına satılmış olduğunu, haciz sırasında faturayı ibraz etmesine rağmen haczin yapıldığını savunması ve haciz zaptında böyle bir iddia ileri sürüldüğünün yazılı olması karşısında, istihkak davası olup olmadığı araştırılarak varsa sonucunda haczin kaldırılıp kaldırılmadığının tespiti, istihkak davası olmaması halinde ise sanığın hacizli dorsenin K… firması yetkilileri tarafından götürüldüğüne ilişkin savunmanın araştırılarak kanıtlandığı taktirde TCK 289/3 maddesinin uygulanmasına yer olup olmadığının tartışılarak sonucuna göre hukuki durumunun tespiti gerektiği halde eksik inceleme ve yetersiz gerekçe ile mahkumiyet kararı verilmesi yasaya aykırıdır” (Yarg. 4.CD., 11.02.2013, 2011/20754, 2013/3574).

Dikkat ve Özen Yükümlülüğü, Mahcuzların Tasarruf Edilmesine Neden Olunması
“Sanığın ikrarı, tanık anlatımları ve tüm dosya kapsamından, yediemin olarak teslim edilen malları kardeşi Ş… M…’nin dükkanında bıraktığı ve kardeşinin de bu malları sattığının ve dosya kapsamından sanığın malların borçlu Ş… M… tarafından tasarruf edilmesine iştirak ettiğine ilişkin delilinde bulunmadığının anlaşılması karşısında, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması sonucu mahcuzların tasarruf edilmesine neden olan sanık hakkında TCK 289/3. maddesi uyarınca uygulama yapılması yerine yazılı gerekçe ile beraatine karar verilmesi, kanuna aykırı, katılan vekilinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı BOZULMASINA karar verilmiştir” (Yarg. 9.CD., 01.04.2013, 2013/1562, 2013/4996).
Resmen Teslim Olunan Malın Taksirle Kaybolması
“31.10.2007 tarihinde borçlu H… H… Ş…’in evinde haczedilerek yediemin olarak aynı konutta kendisine teslim edilen malların sanıkta bulunmadığının 08.11.2007 tarihli tespit tutanağı ile belirlenmesi, sanığın kardeşi ile aralarında çıkan uyuşmazlık nedeniyle kardeşinin eşyaları alıp götürdüğünü, ancak kardeşinin adresini ve eşyaları nereye götürdüğünü bilmediği yönündeki beyanı ve tüm dosya kapsamına göre dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle mahcuzların kaybolmasına neden olduğu anlaşılan sanığın hukuki durumunun TCK 289/3. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği gözetilmeden yazılı gerekçeyle beraatine karar verilmesi, kanuna aykırı, Cumhuriyet savcısının temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı BOZULMASINA karar verilmiştir” (Yarg. 9.CD., 28.02.2013, 2012/10316, 2013/3109).
Sanığın Mahcuz Aracı Kovuşturma Başlamadan Önce İade Etmesi
“Katılan vekilinin sanığın borçlu olduğu icra dosyasındaki hacizlerin kaldırılmasını istediği 29.10.2009 tarihli dilekçesi, sanığın temyiz dilekçesine eklediği konusu icra dosyasındaki borcun tamamen ödendiğini gösterir belge ve sanığın mahcuz aracı kovuşturma başlamadan önce iade etmesi karşısında sanık hakkında TCK 289/2. maddesi uyarınca indirim yapılmayarak fazla ceza tayini ve ayrıca “katılana ait zararın giderilmediği” gerekçesiyle sabıkasız sanık hakkında 5271 sayılı CMK’nın 231. maddesinde düzenlenen hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına yer olmadığına karar verilmesi, kanuna aykırı, sanığın temyiz itirazları bu nedenle yerinde görülmüş olduğundan, hükmün bu sebeplerden dolayı BOZULMASINA karar verilmiştir” (Yarg. 9.CD., 25.02.2013. 2013/299, 2013/2792).
Haczedilen Malın Ortak Mal Olması
“Sanığın, takip borçlusunun annesi olduğu ve aynı evde yaşadığı, ortak ikametlerinde haczedilen malların sanık ile takip borçlusunun ortak malları oldugundan, TCK 289/1-son maddesinin uygulanıp uygulanmayacağının tartışılmaması yasaya aykırıdır” (Yarg. 4.CD., 11.06.2013, 2013/13417, 2013/18193).
Hacizli Malların Usulüne Uygun Olarak Muhafaza Edilip Edilmediği
“Yediemin olarak hacizli mallar kendisine teslim edilen sanığın, kirasını ödeyemediği için işyerini boşaltmak zorunda kaldığını ve buradaki hacizli malları evine götürdüğünü savunması karşısında, sanığın hacizli malı başkasına verme, ortadan kaldırma, satma, rehnetme gibi davranışlarla teslim amacı dışında tasarrufta bulunması durumunda muhafaza görevini kötüye kullanma suçunun oluşacağı gözetilerek; söz konusu hacizli malların teslim edildiği gibi usulüne uygun olarak muhafaza edilip edilmediğinin araştırılarak sonucuna göre hüküm kurulması gerekirken eksik inceleme ile mahkumiyet kararı verilmesi yasaya aykırıdır” (Yarg. 4.CD., 08.02.2013, 2012/200, 2013/3356).
Yediemin Sıfatıyla Teslimde Cezai ve Hukuki Sorumluluğun Hatırlatılmaması
“Sanığın kendisine yediemin olarak teslim edilen hacizli malları aynen saklayıp koruma ve yetkili merci tarafından istendiğinde kendisine teslim edilen yerde yerde iade etmekle yükümlü olması karşısında, hacizli malların aynen mevcut olup olmadığının zabıta araştırmasıyla saptanarak sonucuna göre sanığın hukuksal durumunun belirlenmesi gerekirken ve yediemin sıfatıyla teslimde cezai ve hukuki sorumluluğun hatırlatılmamasının suç kastını etkilemeyeceği gözetilmeden, eksik inceleme ve yerinde olmayan gerekçeyle beraat kararı verilmesi kanuna aykırıdır” (Yarg. 4.CD., 28.01.2013, 2011/21967, 2013/1697).
Borçlu ile Sanığın Aynı Evde Oturması, Haczedilen Malların Ev Eşyası Olması
“Borçlu ile sanığın aynı evde oturması ve haczedilen malların ev eşyası olması sebebiyle sanığa ait olduğunun anlaşılması karşısında, TCK 289/1 uyarınca cezanın indirilmesi gerektiğinin düşünülmemesi yasaya aykırıdır” (Yarg. 4.CD., 06.02.2013, 2012/5619, 2013/3015).
Satış Yerine Götürmeme
“Satış yerine götürmeme şeklindeki eylemin suçun “teslim amacı dışında tasarruf etme” öğesini oluşturmayacağı gözetilmeden hüküm kurulması yasaya aykırıdır” (Yarg. 4.CD., 30.01.2013, 2012/4338, 2013/2229).

Bu makale faydalı mıydı?