internetten içerik kaldırma erişim engelleme

İnternetten İçerik Kaldırma ve Erişim Engelleme

Herhangi bir internet sitesinin belirli bir sayfasına veya tamamına kullanıcıların ulaşımının mahkemece önüne geçilmesine erişim engelleme denir. Bu birçok nedenden kaynaklanıyor olabilir İnternet sitesinde veya herhangi bir sayfasında yayımlanan içerik (haber, video, yorum, fotoğraf, yazı vb.) kişilik haklarına saldırı içeriyor olabilir, kamu düzenine aykırılık teşkil ediyor olabilir, özel hayatın gizliliğini ihlal ediyor olabilir. Yahut TCK anlamında suç teşkil ediyor olabilir. Bu şekilde bir hukuka aykırılık durumu internet sitesine erişimin engellenmesi ile giderilir.

Herhangi bir internet sitesindeki bir içeriğin kaldırılması veya silinmesi ise içerik sağlayıcı yani site yönetimi tarafından gerçekleştirilebilir. İnternette yer alan herhangi bir video, haber, yazı, fotoğrafın hukuka aykırılık veya kişilik haklarına saldırı teşkil ediyor olması durumunda içerik sağlayıcı ile aşağıda ayrıntılarına değineceğimiz şekilde irtibata geçerek içeriği kaldırılması talep edilebilir.

İnternetten içerik kaldırma veya erişimin engellenmesi ile ilgili işlemler 5651 sayılı “İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun” adlı yasada yer alan hükümlere göre gerçekleştirilir. 5651 sayılı kanunda internetten içerik kaldırma veya erişimin engellenmesi işlemlerinde kişilerin hak ve yükümlülükleri, içerik sağlayıcının hak ve yükümlülükleri belirlenmiştir.

Yazımızda internet sitesine erişimin engellenmesi ve bununla ilgili gerekli başvurulara, internetten içerik kaldırma ve gerekli şartlara, içerik sağlayıcı ve kullanıcıların bu süreçte dikkat etmesi gereken hususlar, sosyal medyadan veya arama motorlarından içerik kaldırma işlemleri, internetten yapılan paylaşımlardan ötürü tazminat ve cezai sorumluluk vb. önemli hususlara değineceğiz. Konumuz şüphesiz çok hassas ve karmaşık bir süreci içeriyor. Bu nedenle yazının dikkatle okunmasını tavsiye etmekteyiz.

ÖNEMLİ!: Bu konu oldukça bilişim bilgisi gerektiren teknik bir konu olması nedeni ile mutlaka bu konuda bir bilişim avukatı ile çalışmak gerekecektir. Zira tüm linklerin tespiti, domain ve hostingin kime ait olduğunun tespiti, diğer site sahibi bilgi araştırma yöntemleri gibi yollar hukuki bilgi dışında direk teknik bilgi gerektirmektedir.

İnternet Sitesine Erişimin Engellenmesi

Herhangi bir internet sitesinin yahut bu sitenin herhangi bir sayfasının erişim engeli kararına konu olması mümkündür. Yukarıda belirttiğimiz üzere 5651 sayılı Kanun erişim engelinin hangi durumlarda söz konusu olacağını 8 ve 9. maddelerde hükme bağlamıştır. Buna göre;

  • İlgili sitenin veya sayfanın kişilik haklarına bir saldırı teşkil ediyor olması durumunda 
  • Sayfanın veya içeriğinin belirli suçları teşkil ediyor olması durumunda 
  • Özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesi durumunda 
  • Fikir ve sanat eserlerine yönelik bir ihlal söz konusu olduğu durumlarda
  • Genel sağlığın korunmasına aykırılık teşkil eden durumlarda
  • İlgili site veya sayfanın kamu düzenine aykırılık teşkil ediyor olması ve erişimin engellenmesinde kamu yararı bulunması durumunda

İlgili sitelerin yönetimlerine (içerik sağlayıcılarına direkt olarak ulaşıp hukuka aykırılığın sonlandırılması imkanı her zaman mümkündür. ancak 8 ve 9. maddelerde yargısal yola başvurarak erişim engelleme imkanı düzenlenmiştir.

Kişilik Hakkının İhlali Durumunda Erişim Engelleme

İnternette yer alan bir içeriğin, kişilik haklarını ihlal ettiğini düşünen kişinin elinde şu iki  imkan mevcuttur: 

  • Birincisi doğrudan içerik sağlayıcı olan site yönetimine ulaşmak veya buna ulaşamaması durumunda yer sağlayıcıya yani hosting şirketine ulaşmak ve içeriğin kaldırılmasını talep etmek
  • İkincisi doğrudan sulh ceza hakimine başvurarak erişim engelleme kararı talep etmek

İçerik sağlayıcıya ve yer sağlayıcıya yapılan başvuru ve internetten içerik kaldırmaya aşağıda ayrı başlık altında değineceğiz. Burada ikinci imkan olan erişim engelini değerlendiriyoruz. Kişilik haklarının ihlali dolayısıyla erişim engellemede ilgili içeriğin yalnızca kişilik haklarını ihlal eden kısım için erişim engelleme yapılır. Sitenin tümüne erişimin engellenmesi ancak zorunlu görülen hallerde söz konusu olabilir.

Kişilik hakkının ihlal edildiği için hakime başvuran kişinin bu başvurusu en geç 24 saat içerisinde sonuçlandırılmak zorundadır. Hakim kişilik haklarının ihlali dolayısıyla verdiği erişimin engellenmesi kararını doğrudan erişim sağlayıcıları birliğine gönderir. Birlik tarafından bu karar er geç 4 saat içerisinde icra edilir. Eğer içerik sağlayıcı, kişilik hakkı ihlali niteliğindeki içeriği kaldırmışsa hakim kararı kendiliğinden hükümsüz duruma düşer. 
Birden fazla sitede kişilik hakkını ihlal eden içerik varsa Bu durumda başlangıçta aynı başvuruda tüm siteler ile başvurulabileceği gibi, sonradan çıkan içeriklerde mahkemenin verdiği erişim engeli kararı diğer siteler için de uygulanır. Bunun için kişinin tekrar hakime başvurması gerekmez. Doğrudan erişim sağlayıcıları birliğine başvurup hakimin ilk kararına dayanarak erişim engeli talep edilir.

Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Durumunda Erişim Engelleme

Özel hayatın gizliliğini ihlal eden içeriğin internette yer alması durumunda ve içerik müstehcen ise kişinin mahkemeye başvurmasına gerek yoktur. Doğrudan Bilgi Teknolojileri İletişim Kurumuna başvuru yapılarak ilgili siteye erişimin engellenmesi talep edilebilir. Bu başvuruda özel hayatın gizliliğini ihlal ile ilgili ayrıntılı açıklama ve kimlik bilgisini ispatlayan bilgiler yer almalıdır. Bu talep kurum başkanınca değerlendirilir ve yerinde görülmesi durumunda içerik sağlayıcılar birliğine erişim engelleme talimatı gönderir. Bunun üzerine en geç 4 saat içinde bu erişim engelleme kararı icra edilir. 

Burada direkt olarak kuruma başvuru yapılıyor olmasının nedeni durumun aciliyetinden kaynaklanır. Bu nedenle erişimin engellenmesi talebinin ardından 24 saat içinde talepte bulunan kişiler bunu sulh ceza hakiminin onayına sunmak durumundadır. Hakim de kendisine sunulan bu talebi 48 saat içerisinde değerlendirir ve doğrudan kuruma gönderir.

Ancak yine de bu durumla ilgili her türlü direk hakimliğe başvurulabilir. Hatta içeri müstehcen değil de sadece özel hayatın gizliliği ihlal var ise başvuru hakimliğe yapılmalıdır.

Suç Teşkil Eden İçerikle ilgili Erişimin Engellenmesi

İnternet ortamında içeriği herhangi bir suçu oluşturan sayfa için erişim engeli işlemi yapılamaz. Erişimin engellenmesi için belirli suçlar öngörülmüştür. Bir sayfanın içeriği aşağıda sayacağımız suçları oluşturuyorsa o siteye erişim engellenebilir. Burada suçun tespiti için yargılama yapılmış ve hüküm verilmiş olması gerekmez. Burada sayfa içeriği hakkında yeterli suç şüphesinin varlığı aranır. Bir siteye erişimin engellenebilmesi için şu suçlar söz konusu olmalıdır:

  • TCK 84’de yer alan intihara yönlendirme suçu
  • TCK 103’de yer alan çocukların cinsel istismarı suçu
  • TCK 190’da yer alan uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma suçu
  • TCK 194’de yer alan sağlık için tehlikeli madde temini suçu
  • TCK 226’da yer alan müstehcenlik suçu
  • TCK 227’de yer alan fuhuş suçu
  • TCK 228’de yer alan kumar oynanması için yer ve imkan sağlama suçu
  • Atatürk Hakkında İşlenen Suçlar Hakkında Kanun’da yer alan suçlar

Suç Teşkil Eden İçerikle İlgili Erişim Engelleme Kararını Kim Verir → Erişimin engellenmesi kararı bu şekilde sayılan suçlar doğrultusunda verileceği zaman bu kararı eğer soruşturma aşamasında ise sulh ceza hakimi, kovuşturma evresinde ise yargılamayı yapan mahkeme verir. Soruşturma aşamasında eğer gecikmesinde sakında bulunan bir hal söz konusu ise Cumhuriyet savcısı kendi başına erişim engelleme kararı verebilir ve bu kararı hemen uygulanır. Ancak savcı bu kararını 24 saat içerisinde hakimin onayına sunmak zorundadır. Hakim de önüne gelen bu erişim engeli ile ilgili kararını en geç 24 saat içerisinde değerlendirerek kendisi bir karar verir. Eğer bu 24 saatlik süre içerisinde hakim, savcının verdiği kararı onaylamazsa savcı derhal bu kararını kaldıracaktır. 

Suç Teşkil Eden İçerikle İlgili Erişimin Engellenmesi Kararı Ne Zaman İcra Edilir → Erişim engelleme kararı derhal yerine getirilmek durumundadır. En geç kararın bildirilmesini takip eden 4 saat içerisinde yerine getirilecektir.

Yaşam hakkı, kişilerin can ve mal güvenliği, milli güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık, suçun önlenmesi gibi nedenlere dayalı olarak erişimin engellenmesi kararı verilmesi gerektiğinde b kararı yukarıda bahsettiğimiz usulde hakim verebileceği gibi gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda Cumhurbaşkanı yahut ilgili bakanlıkların talebi üzerine Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı erişimin engellenmesi kararı verebilir. Bu karar ilgili siteye yani içerik sağlayıcıya ve hosting şirketine yani yer sağlayıcıya bildirilir. Gene burada da kararın icrası en geç 4 saat içerisinde sağlanmak durumundadır. 

Telif Hakkını İhlal Eden İçeriğin Engellenmesi

Bir kişinin fikir ve sanat eseri üzerindeki telif hakkını ihlal eder şekilde bir içerik internette paylaşıldığı zaman bunun hakkında da erişim engelleme benzeri bir durum söz konusu olabilir. Ancak burada farklı bir kanun olan 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu hükümleri işleyecektir. Burada kişiye ait; şarkı, makale, video, film, fotoğraf vb. her türlü fikir ve sanat eserinin bu şekilde ihlali durumunda verilecek olan kararının özellikleri yer almıştır. Buna göre kişi öncelikle içeriği paylaşan içerik sağlayıcıya başvurmalıdır. Buradan sonuç alamadığı zaman savcılığa başvurarak servis sağlayıcının hizmeti durdurması için gerekli süreci başlatmış olur. Yani telif hakkı ihlali durumunda erişim engelleme değil, servis hizmetini durdurma söz konusu olur. Ancak her iki durumda da ilgili içerik internet ortamından kaldırılmış olacaktır.

İnternetten İçerik Kaldırma

Yukarıda web sitesine veya sitenin bir sayfasına erişimin engellenmesinden bahsettik. Burada resmi kurumlar eliyle gerçekleşen bir işlem söz konusuydu. İnternetten içerik kaldırma ise içeriğe yönelik bir müdahaledir ve içerik sağlayıcıya gönderilen bir talep ile gerçekleştirilebilir. Yani mahkemenin veya kurumun internetten içerik silme gibi bir imkanı yoktur. Tabi burada içerik sağlayıcıya yöneltilen bir ricadan bahsetmiyoruz. İçerik sağlayıcı kendisine ihtarname ile gönderilen içerik silme işlemini gerçekleştirmezse aşağıda ayrıntılarına değineceğimiz cezai ve hukuki sorumluluk ile karşı karşıya kalacaktır.

5651 sayılı yasanın 4. maddesi uyarınca içerik sağlayıcı kişiler internete koydukları her türlü içerikten sorumludur. Sitenin herhangi bir yerine veya içeriğin herhangi bir yerine “… sorumluluk kabul edilmez…” gibi ibarelerin eklenmesi herhangi bir önem taşımaz. Dolayısıyla site içerisinde yer alan herhangi bir içeriğin yukarıda bahsettiğimiz temel esaslara aykırı olması durumunda kişileri içerik sağlayıcılara başvurarak bunun kaldırılmasını talep edebilir. Yargılamada ispat ve gerekli şartların sağlanması açısından bu bildirimin noter kanalıyla ihtarname gönderme şeklinde yapılması en sağlıklı yoldur. Ancak kaldırılacak çok fazla link var ise masrafın çok yüksek olmaması açısından e-posta yolu da tercih edilebilir.

İnternetten İçerik Silme İçin Nereye Başvurulur?

İnternette yer alan bir içeriğin, kişilik hakkını ihlal ettiğini düşünen kişi, ilgili içerikle ilgili olarak içerik sağlayıcı veya yer sağlayıcıya başvurmalıdır. İçerik sağlayıcı siteye içerik koyan kişileri ifade eder. Tabiri caizse site sahibi/yönetimi vb. kişilerdir. Yer sağlayıcı ise sitenin sürekli olarak barındırıldığı elektronik ortamı işleten kişileri ifade eder. Bunun teknik anlamı hosting şirketleridir. İçerik sağlayıcı veya yer sağlayıcıya bu şekilde bir başvuruda bulunulduğu zaman 24 saat içerisinde bu başvuru cevaplanmak zorundadır.

Kişi içerik sağlayıcıya başvurup da içerik sağlayıcı hukuka aykırı içeriği silerse ve yukarıda bahsettiğimiz erişimin engellenmesi süreci de aynı zamanda işlemekte ise erişimin engellenmesi kararı savcı veya hakim tarafından kaldırılır. Bunun için internette yer alan içeriğin yayından kaldırılmış olması şarttır.

İnternet Paylaşımlarında Hukuki Sorumluluk ve Kişilik Haklarına Saldırı

İnternete içerik sağlayan kişiler bu paylaşımlarından tamam ile sorumlu olur. Yukarıda da belirttiğimiz üzere bu sorumluluğu kanun yüklemektedir. Siteye veya site kullanım koşullarına herhangi bir sorumluluk kabul edilmediğine dair ibareler konulması, kullanıcılara bunun onaylatılması vs. herhangi bir hukuki sonucu olmayan şeylerdir. 

İçerik sağlayıcı, bağlantı sağladığı başkasına ait içeriklerden ötürü de sorumlu tutulmaz. Yani başka içerik sağlayıcının internet paylaşımını kendi alanında bağlantı vererek paylaşırsa bundan sorumlu olmaz. Ancak bunun kötüye kullanılması durumunda yani sunuş biçiminden bu bağlantıyı benimseyerek paylaştığı ve kullanıcıların bu içeriğe ulaşmasını amaçladığı anlaşılıyorsa o zaman da sorumlu olur.

İçerik sağlayıcı kişilik haklarına saldırı şeklinde bir içerik paylaştığında her zaman suç işlemiş sayılmaz. Bu kimi durumda haksız fiil teşkil edebilir yahut kimi durumda suç teşkil edebilir. Ancak kişilik haklarına saldırı durumunda her zaman manevi tazminat talepli dava açılabilir.

Yer sağlayıcı (hosting şirketleri) yer sağladığı site ve içeriklerin hukuka aykırı iş yapıp yapmadığını araştırmakla yükümlü değildir. Doğal olarak içerik sağlayıcıların paylaşımlarından sorumlu tutulmazlar. Ancak yer sağlayıcı, yukarıda bahsettiğimiz esaslar doğrultusunda silinmesi gereken veya erişim engeli gerektiren içerikler kendisine bildirildiği zaman bunu silmek zorundadır.

Yer sağlayıcı erişimi engeli kararı gerektiren içerikler internetten silmediği durumda Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı, bu kişilere 50 bin TL ile 500 bin TL arasında idari para cezası verir. 

Ayrıca yer sağlayıcı, barındırdığı sitelerle ilgili trafik vs. bilgileri en az 1 ve en fazla 2 yıllık süre ile muhafaza etme sorumluluğu altındadır. Bilgi teknolojileri ve iletişim kurumu bu bilgileri talep ettiği takdirde yer sağlayıcı bu bilgileri vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülüklere uymayan yer sağlayıcı 10 bin TL ile 100 bin TL arasında değişen idari yaptırım cezası ile sorumlu tutulur.

İnternet Paylaşımlarında Cezai Sorumluluk

Erişimin engellenmesi kararı verildiğinde ilgili içerik suç teşkil ediyorsa ve içeriği oluşturanların kimliği belirlenmişse Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı tarafından suç duyurusunda bulunulur.

Koruma tedbiri niteliğinde (soruşturma veya kovuşturma sürecinde) erişimin engellenmesi kararı verildiğinde bu karar gereğince hareket etmeyen yer ve erişim sağlayıcı kişilere, işledikleri fiil daha ağır başka bir suç teşkil etmediği zaman, alt sınırı 500 gün ve üst sınırı 3 bin gün olan adli para cezası verilir.

İdari tedbir niteliğinde erişimin engellenmesi kararı verildiğinde bu karara uygun hareket etmeyen erişim sağlayıcıya 10 bin TL ile 100 bin TL arasında idari para cezası verilir. Ancak idari para cezasının verilmesini takiben 24 saat içerisinde karara uygun hareket edilirse bu ceza iptal edilir.

Yaşam hakkı, milli güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık gibi erişim engeli gerektiren içerikleri oluşturan veya yayan kişiler hakkında suç soruşturması başlatılır. Bu suçu işleyen kişilere ulaşmak adına bir araştırma yapılır. Burada gerekli bilgiler yer ve erişim sağlayıcılar tarafından hakime ulaştırılmalıdır. Bu bilgileri gizleyen kişilere 3 bin gün ile 10 bin gün arasında değişen adli para cezası uygulanır. 

Bu bahsettiklerimiz içerikle ilgili erişimin engellenmesine yönelik cezai yaptırımlardır. Bunun haricinde kişinin yaptığı paylaşım, hazırladığı içerik TCK anlamında başka hangi suçu teşkil ediyorsa o suçla ilgili cezai süreç başlatılır.

Erişimin Engellenmesi Kararının Kaldırılması

Erişimin engellenmesi kararı kimi durumlarda amaca uygun düşerse belirli bir süre için verilmiş olabilir. Erişimin engellenmesi kararı bu belirli süre için verilmişse bu sürenin dolmasıyla kaldırılacaktır. Eğer böyle belirli bir süre için verilmemişse;

  • Soruşturma aşamasında gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda savcı hakime danışmadan direkt olarak erişimin engellenmesi kararı verilebiliyordu. Ardından savcı bu işlemi Sulh Ceza Hakiminin onayına sunar. Hakim bu kararı 24 saat içerisinde onaylamazsa erişim engeli Cumhuriyet savcısı tarafından kaldırılmak zorundadır.
  • Suç soruşturması sırasında erişimin engellenmesi kararı verilir de soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilirse erişimin engellenmesi kararı kendiliğinden hükümsüz hale gelecektir. Böyle bir durumda kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veren savcı, kararın bir örneğini Bilgi Teknolojileri İletişim Kurumuna göndererek erişim engelini kaldırtır.
  • Aynı şekilde kovuşturmaya geçilir ve yargılama sonucunda kişi beraat kararı verirse gene erişimin engellenmesi kararı hükümsüz hale gelir. Bu durumda savcı yerine hakim kararı kuruma göndererek erişim engelinin kaldırılmasını sağlar.
  • Yukarıda belirli olarak saydığımız suçlarla ilgili içeriklerin içerik sağlayıcı tarafından yayından kaldırılması durumunda erişimin engellenmesi kararı kaldırılacaktır. İçerik sağlayıcı ilgili içeriği soruşturma aşamasında kaldırırsa savcı, kovuşturma aşamasında kaldırırsa hakim erişim engelini kaldırtır.  
  • Cumhurbaşkanı veya ilgili bakanlıkların talebi üzerine Bilgi Teknolojileri İletişim Kurumunun erişim engeli kararı verebileceğinden bahsetmiştik. Bu durumda kurum başkanı erişim engelini gerçekleştirir ancak bunu 24 saat içerisinde Sulh Ceza Hakiminin onayına sunar. Sulh Ceza Hakimi 48 saat içerisinde bu işleme onay vermezse erişimin engellenmesi gene kaldırılmak durumundadır.
  • Erişimin engellenmesine neden olan içeriğin yayından kaldırıldığı her hal ve şartta erişim engeli kaldırılır.

Erişimin Engellenmesi Kararına İtiraz

Koruma tedbiri kararındaki erişim engeli kararına, yani suç soruşturması veya kovuşturması aşamalarında verilen erişim engeli kararına, Ceza Muhakemesi Kanunu içerisinde yer alan itiraz yolu kullanılarak itiraz edilecektir. Yani kararı takiben 7 gün içerisinde kararı veren merciiye bu itiraz yapılır. Erişim engelleme kararının gerekli şartları taşımadığı, gerekli usuli işlemlere aykırı hareket edildiğinden bahisle bir itiraz dilekçesi hazırlanır. Soruşturma aşamasında hakim, kovuşturma aşamasında mahkeme bu itirazı inceler. Yerinde görürse kararını düzeltir. Yerinde görmezse itiraz, incelemeye yetkili merciiye gönderilir.

Yukarıda bahsettiğimiz idari para cezalarına itiraz da İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümleri çerçevesinde kanun yoluna taşınacaktır. Aynı şekilde adli para cezalarına da Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri kapsamında itiraz edilir. Kişilik haklarının ihlali dolayısıyla hakime başvurulduğu durumda hakim 24 saat içerisinde kararını verecektir. Bu karar karşı itirazlar da gene Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen itiraz yolu ile gerçekleştirilir. Özel hayatın gizliliğini ihlalde de aynı itiraz yolu öngörülmüştür.

İnternetten İçerik Kaldırma ve Erişim Engellemede Avukat Desteği

Yukarıda ayrıntılı olarak açıkladığımız üzere internetten içerik silme veya erişim engelleme her zaman mümkündür. Yeter ki belirttiğimiz bu şartlar sağlanmış olsun. İtibar yönetimi, uygulamada da oldukça önemsenen bir iştir. İnternetteki içerikler masum ve ufak şeylermiş gibi görünse de kimi zaman beklenmeyen ağır sonuçlara yol açabilmektedir. Yahut kişilik hakları – özel hayatın gizliliği ihlal edilmiş olabilir. İşte tüm bu süreçlerde hukuki prosedür işletilerek en kısa süre içerisinde erişimin engellenmesi kararı alınmalıdır. 

Bu sürecin hızlı ve etkin işleyebilmesi de deneyim sahibi bir bilişim avukatının hukuki desteği ile olur. Erişimin engellenmesi ve internetten içerik silme işlemleri deneme yanılma ile izlenemeyecek kadar hassastır. Bu nedenle telafisi güç bir zarar ortaya çıkmadan bu işin uygulamasını bilen tecrübeli bir bilişim avukatına başvurmak önem arzeder.

Bu makale faydalı mıydı?