cumhurbaşkanına hakaret suçu

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu Nedir?

TCK 125. maddede düzenlenen hakaret suçu genel nitelikli bir suçtur. Yani faili ve mağduru herkes olabilen hakaret suçunun düzenlemesidir. Cumhurbaşkanına hakaret suçu ise TCK 299’da düzenlenmiş özel bir hakaret halidir. Buna göre cumhurbaşkanına hakaret eden kişiler TCK 124 hakaret cezasına göre değil TCK 299 cumhurbaşkanına hakaret cezasına göre cezalandırılır.

Hakaret, bir kişiye sövmek veya ona bir somut fiil yahut olgu isnat etmeye denir. Cumhurbaşkanına hakaret de aynı şekilde sövme veya kınanacak bir fiili cumhurbaşkanına isnat etme ile işlenebilir. Cumhurbaşkanına hakaret TCK 299 düzenlemesinde tek madde olarak kısaca hüküm altına alınmıştır. 

Uygulamada politik nedenlerden ötürü bir çok kişinin cumhurbaşkanına hakaret ederek TCK 299 suçundan ötürü yargılandığı görülebilmektedir. Cumhurbaşkanına hakaretten yargılanan kişiler hem hapis cezası ile hem de manevi tazminat ödeme yükümlülüğü ile karşılaşabilmektedir. Ayrıca kimi durumlarda bu kişinin tutuklu yargılandığı da görülmektedir. Bu nedenle süreci ciddiyetle takip etmek ve hatalı yahut ihmali bir harekette bulunmamak gerekir.

Cumhurbaşkanına karşı nezaket dışı kaba cümleler kurmak →Nezaket dışı cümleler; sövme veya somut fiil isnadına ulaşmadığı sürece hakaret olarak kabul edilmezler. Buna göre cumhurbaşkanına karşı kabaca konuşan ancak hakaret etmeyen kişiler TCK 299 cumhurbaşkanına hakaret cezası ile cezalandırılmaz.

Cumhurbaşkanına karşı beddua niteliğindeki cümleler Beddua niteliğindeki cümleler hakarete ulaşmadığı takdirde ilahi bir temenni niteliğinde kabul edilerek hakaret cezası gerektirmez. Söz gelimi cumhurbaşkanına karşı “Allah belanı versin” gibi bir ifade cumhurbaşkanına hakaret suçunu teşkil etmez. 

Yazımızda cumhurbaşkanına hakaret suçunun unsurları, cumhurbaşkanına hakaret cezası, cezayı artıran ve azaltan nedenler, cezasızlık halleri, tutuklanma durumu, yargılamada mahkemenin verebileceği kararlar vb. meseleleri açıklayacak ve konunun diğer önemli ayrıntılarına değineceğiz. Konunun önemine binaen yazının dikkatlice okunmasını tavsiye ediyoruz.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu Cezası

Cumhurbaşkanına hakaret suçu cezası TCK 299 hükmünde yer almıştır. 299/1’de suçun temel şekli cezalandırılmış, 299/2’de ise suçun nitelikli hali cezalandırılmıştır. Nitelikli hale aşağıda değineceğiz ancak belirtmemiz gerekir ki uygulamada genellikle nitelikli hal ile işlenen cumhurbaşkanına hakaret suçu söz konusu olmaktadır.

Cumhurbaşkanına hakaret suçunun temel cezası 299/1’de alt sınırı 1 yıl ve üst sınırı 4 yıl olan hapis cezası olarak düzenlenmiştir. TCK 299/2’de yer alan nitelikli halin varlığı durumunda ceza ⅙ oranında artırılarak, cezanın üst sınırı yaklaşık 5 yıla kadar çıkartılabilmektedir.

Cezayı Artıran Nitelikli Durumlar

TCK 299/2 hükmüne göre cumhurbaşkanına hakaretin aleni şekilde işlenmesi durumunda, verilecek olan temel ceza ⅙ oranında artırılır. Ki uygulamada genellikle aleni şekilde işlenen cumhurbaşkanına hakaret suçu söz konusu olmaktadır. Örneğin; cumhurbaşkanının konuşma yaptığı bir ortamda herkesin duyacağı şekilde çıkıp hakaret edilmesi durumunda cezayı artırıcı nitelikli hal söz konusu olur.

Başka bir örnek olarak Twitter üzerinden cumhurbaşkanına hakaret içerikli bir tweet atılması durumunda aleni olarak işlenmiş suç söz konusu olur. Twitter üzerinden cumhurbaşkanına hakaret ve gazete üzerinden cumhurbaşkanına hakaret sıklıkla görülmektedir. Bütün bu durumlarda verilecek olan ceza 14 ay ile 56 ay arasında değişen hapis cezasıdır. 

Cezayı Azaltan veya Kaldıran Haller

TCK 299 suçu cezasına ve bunu ağırlaştırıcı nitelikli hale yukarıda değindik. Bunun yanında ayrıca cezayı azaltan veya kaldıran bazı haller söz konusu olabilir. Bunlara şu şekilde değinmemiz mümkündür.

  • Cumhurbaşkanına hakaret eden kişi 18 yaşından küçükse cezada indirim yapılabileceği gibi ceza verilmeyebilir de.

Yaş küçüklüğü durumunda şu hususlar gözetilir:

  • Eğer çocuk 12 yaşından küçükse hiçbir surette cezalandırılmaz. Yalnızca bazı güvenlik tedbiri uygulamaları söz konusu olur.
  • Eğer çocuk 12 ile 15 yaş arasında ve işlediği fiilin hukuki anlam ve sonucu hakkında bir bilince sahip değilse gene cezalandırılmaz. Burada da aynı güvenlik tedbiri uygulaması söz konusu olur.
  • Eğer çocuk 12 ile 15 yaşında olup da işlediği fiilin hukuki anlam ve önemi bilincine sahipse, cumhurbaşkanına hakaret cezasına hükmedilir ancak bir miktar indirim yapılır.
  • Eğer  çocuk 15 ile 18 yaş aralığında bulunuyorsa işlediği fiilin hukuki anlam ve sonucu ile ilgili bilincine bakılmaksızın cumhurbaşkanına hakaret cezasına hükmedilir ancak bir miktar indirim yapılır.
  • Akıl hastası veya akli zayıflık içinde bulunan kişiye ceza indirimi yapılabileceği gibi ceza verilmeyebilir de.

Akıl hastası olan kişiler davranışlarını yönlendirme noktasında irade sahibi olmadıkları için herhangi bir suç dolayısıyla cezaya maruz kalmaz. Yani cumhurbaşkanına hakaret eden akıl hastası kişiler cezalandırılmaz. Ancak tam akıl hastası olmayıp da gene de davranışlarını yönlendirme yeteneği zayıflamış olan yani akli olarak zayıflık içinde bulunan kişilere ceza verilmekle birlikte bu cezada bir miktar indirim yapılır.

  • Olası kast ile işlenen cumhurbaşkanına hakaret suçunda ceza indirimi yapılır.

Olası kast, doğrudan kastın özel bir şeklidir. Fail eğer suçu işlerken suçun unsurlarını biliyor ve neticeyi öngörüyor ancak istemediği halde neticenin doğmasını kabulleniyorsa fail hakkında olası kastla işlenmiş bir suç söz konusu olur ve cezasına bir miktar indirim yapılır. Olası kast, failin suç işlemeyi esas olarak istememesine rağmen “olursa olsun” gibi bir irade ile hareket etmesidir. Hakaret ve cumhurbaşkanına hakaret suçları da olası kastla işlendiği takdirde ceza indirimi yapılır. Failin bu iradesi genel geçer kurallara göre hakim tarafından tespit edilir.

  • Alkol veya uyuşturucu madde bağımlısı kişiye somut olayın şartlarına göre ceza verilmeyebilir.

Alkol veya uyuşturucu etkisi altında işlenen suçlarda genel olarak bir ceza indirimi yapılmaz çünkü kişi alkolü veya uyuşturucuyu kendi isteği ile almıştır. Ancak suç işleyen kişi eğer alkol veya uyuşturucu madde bağımlısı ise ve bu bağımlılığı yoksunluk derecesinde ise bu kişiye alkol veya uyuşturucu etkisi altında işlediği suçtan ötürü ceza verilmez. Burada fizyolojik bir bağımlılıktan söz etmekteyiz. Yani bağımlı kişi eğer bu maddeleri almadığı zaman davranışlarını yönlendirme yeteneğini önemli derecede kaybediyorsa hangi suçu işlerse işlesin ceza almaz. Yalnızca bir takım güvenlik tedbirleri uygulanır. Somut olayda cumhurbaşkanına hakaret eden kişi alkol veya uyuşturucu bağımlısıysa bu bağımlılığın derecesini ceza hakimi tarafından tayin edilen resmi tıbbi birimler inceler.

  • İhbar veya şikayet hakkını hukuka uygun olarak kullanan kişiye cumhurbaşkanına hakaret suçundan ötürü ceza verilmez.

Resmi kurumlara cumhurbaşkanı hakkında şikayet veya bildirimde bulunulurken bir takım fiillerin isnat edilmesi durumunda hakaret suçu oluşmuş olmaz. Ancak burada gerekli bildirimin somut vakıalara dayanması gerekir. Yani isnat edilen kınanacak fiilin ve bildirimde kullanılan ifadelerin birbiri ile bağlantılı olması gerekir.

Basın Hürriyeti, Eleştiri ve Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu

Cumhurbaşkanı herhangi bir vatandaş gibi olmadığından ve icra ettiği görev de herhangi bir kamu görevi olmadığından eleştiriye açık olmalıdır. Hakkındaki eleştiriler çoğu zaman haddi aşacak şekilde de olabilir. Bu ağır eleştiri ve ithamlar sövme veya bir kınanacak fiil isnat etme düzeyine varmadığı sürece hakaret olarak kabul edilmez.

Bununla beraber basının haber verme hürriyetinin, hukuka uygunluk nedeni olarak kabul edilebilmesi için bazı şartları yerine getirmiş olmalıdır:

  • Cumhurbaşkanı ile ilgili yapılan haber veya yazılan yazı – konuşma; kamuoyunu bilgilendirme maksadı taşıyor olmalıdır.
  • Söz konusu konuşma – haber veya yazıda yer alan bilgilerin güncel ve gerçeğe uygun olması gerekir.
  • Söz konusu haberin servis ediliş şeklinde kamunun ilgili ve yararı olmalıdır.
  • Yapılan haber, yazı – konuşmada getirilen eleştirinin söz konusu olay ile ilişkili bilgiler içeriyor olması gerekir. Olaydan bağımsız olarak sarf edilen söz ve isnatlar hukuka uygun kabul edilmez.

Bu şartları taşımayan gazete yazısı, haber veya televizyon programı TCK 299 cumhurbaşkanına hakaret suçunun oluşmasına neden olur.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunun Unsurları

Cumhurbaşkanına hakaret suçu iki şekilde işlenebilir:

  • Cumhurbaşkanına sövmek
  • Cumhurbaşkanına kınanacak somut bir fiil veya olgu isnat etmek

Cumhurbaşkanına sövmek suretiyle hakaret edilebilir. Sövmenin örnekleri sınırsız olabilir. Cumhurbaşkanının onur ve saygınlığını rencide edecek herhangi bir söz ile TCK 299 suçu işlenmiş olur. Bununla beraber bir fiil isnat etmek de hakaret suçuna sebebiyet verir. Örneğin; hırsız, rüşvetçi, dolandırıcı, yalancı, zinakar vb. bir çok fiil isnat edilerek hakaret suçu işlenebilir. Bu fiil veya olgunun suç teşkil etmesi şart değildir. Toplum içinde onur ve saygınlığına zarar verecek herhangi bir fiil olabilir. 

Hakarete sebebiyet veren söz veya isnadın açık seçik olması şart değildir. İma yoluyla isnat edilen fiiller veya sarf edilen sözler de hakaret kapsamında değerlendirilmektedir. Cumhurbaşkanının şahsı bakımından da kesinlik olması şart değildir. Eğer hakaretin cumhurbaşkanına yöneltildiğine dair üzerinde duraksanmayacak bir durum söz konusu olursa gene suç işlenmiş olarak kabul edilmektedir.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu devletin saygınlığına karşı işlenen bir suç olarak TCK’da yer almıştır. TCK 299 cumhurbaşkanına hakaret suçu herkes tarafından işlenebilen genel bir suçtur. Yani bu suçun faili cumhurbaşkanı dışında herkes olabilir. Bu suçun mağduru da cumhurbaşkanlığı makamında bulunan kişidir. Cumhurbaşkanı kim olursa olsun bu suç düzenlemesi ile oturduğu makam korunmakta ve dolayısıyla kendisi korunmaktadır. Ayrıca devletin de mağdur olduğu tartışmalı olsa da kabul edilmektedir

Cumhurbaşkanına hakaret suçu kasten işlenebilen bir suçtur. Taksirle işlenebileceği kanunda öngörülmüş olmamakla birlikte mümkün de değildir. Aşağıda cezayı azaltacak nedenler arasında belirteceğimiz üzere olası kast ile işlenebilen bir suçtur aynı zamanda.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu Memuriyete Engel mi?

Eğer bir kişi herhangi bir kasıtlı suçtan ötürü 1 yıl veya üzerinde bir hapis cezasından ötürü mahkum edilmişse o kişi artık memur olamaz, memur ise memuriyetine son verilir. Cumhurbaşkanına hakaretten ötürü ceza alan kişi için de aynı durum geçerli olarak kabul edilecektir.

Ancak çocukların işlediği suçlar adli sicil kaydında görülmeyeceği için TCK 299 suçu işleyen çocuklar ileride memur olabilir. Bununla beraber hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilen kişiler de memuriyet hakkını devam ettirir. Aşağıda cumhurbaşkanına hakaret suçunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması ile ilgili önemli ayrıntılara değindik. İşte TCK 299 suçunu işleyip de hakkında HAGB verilen kişiler memur olabilir veya memurluktan atılmaz.

TCK 299 Suçunda Şikayet ve Zamanaşımı

TCK’da yer alan suçların bir kısmı için mağdurun şikayet etme hakkı söz konusu iken çoğu suç tipinde şikayet değil ihbar söz konusu olur. Bu suçlarda mağdurun bildirimi dahi şikayet değil ihbar olarak kabul edilir. Cumhurbaşkanına hakaret suçu da takibi şikayete bağlı olmayan suçlardandır. Dolayısıyla TCK 299’dan ötürü soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için kimsenin şikayeti gerekmez. Ancak adalet bakanlığı kovuşturmaya izin vermelidir.

Bu suçta şikayet söz konusu olmadığı için 6 aylık şikayet süresi de söz konusu değildir. Ancak 8 yıllık dava zamanaşımı süresi içerisinde cumhurbaşkanına hakaret ile ilgili soruşturma ve kovuşturma işlemleri yapılmış olmalıdır. Aksi halde dava şartı yerine getirilmemiş olur.

Cumhurbaşkanına hakaret suçunda şikayet söz konusu olmadığından şikayetten vazgeçme de söz konusu değildir. Uygulamada cumhurbaşkanının zaman zaman “bütün davalarımdan feragat ediyorum” şeklindeki beyanı ceza davalarını değil, hakaretten ötürü açılan manevi tazminat davalarını ifade etmektedir. Ceza hukuku bakımından bu şekilde olmalıdır.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Tutuklama

Ceza yargılamasında şüpheli veya sanık tutuklu olarak yargılanabilir. Mahkeme ceza hükmü verirse bu tutukluluk hükümlü olmaya dönüşür. Bu nedenle tutuklama ancak yargılama sırasında söz konusu olabilir. Bir kişi bir suç işlediği zaman, buna cumhurbaşkanına hakaret suçu da dahil, eğer delilleri yok etme tehlikesi veya kaçma tehlikesi varsa tutuklu yargılanması söz konusu olabilir. Tutuklu yargılama bir koruma tedbiri olduğu için sıkı denetim şartlarına tabidir. Geçerliliği bakımından çok önemli şartların sağlanmış olması gerekir.

Cumhurbaşkanına hakaret suçunda tutukluluk çoğu zaman ölçülülük ilkesi bakımından hukuka aykırı olmaktadır. Bu süreçte tutuklu yargılanan kişi sürece daha bir önem vermeli ve mutlaka deneyim sahibi bir ceza avukatının yardımına başvurmalıdır. Ayrıca yargılama süresince herhangi bir duruşmada tutuklama kararı verilebileceği gibi tutukluluk hali kaldırılabilir de. 

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda HAGB

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, 2 yıl ve altında hapis cezalarının infazını engeller. Eğer suçu işleyen kişi daha önceden kasıtlı bir suç işlememişse, ve mahkemenin hapis hükmü 2 yılın altında ise hakim hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı vererek faile 5 yıllık bir denetim süresi tanır. Bu süre içerisinde hiçbir kasıtlı suça karışmaması durumunda fail sanki cumhurbaşkanına hakaret suçunu da hiç işlememiş gibi olur. Ancak fail bu 5 yıllık süre içerisinde tekrar kasıtlı bir suç işlerse hem cumhurbaşkanına hakaret cezası hem de yeni işlediği suçun cezası birlikte infaz edilir.

Cumhurbaşkanına hakaret suçu cezası yukarıda da bahsettiğimiz gibi 1 ile 4 yıl arasında değişmekle birlikte genel olarak aleni işleniyor olması dolayısıyla 12 ile 56 ay arasında değişen bir hapis hükmü söz konusu olabilmektedir. Buna bağlı olarak verilecek hapis cezası kimi zaman 2 yılın altında olabileceği gibi kimi zaman da 2 yılın üzerinde olabilir. Yani hakimin vereceği ceza hükmüne göre HAGB durumu belli olur.

Cumhurbaşkanına Hakarette Cezanın Ertelenmesi ve Adli Para Cezası

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına benzer bir karar da cezanın ertelenmesi kararıdır. Eğer fail daha önceden kasıtlı bir suç işleyerek 3 ayın üzerinde bir hapis cezası almamışsa ve mahkemenin hükmettiği cumhurbaşkanına hakaret cezası 2 yılın altında ise hakim cezanın ertelenmesi kararı verebilir. Bu karar üzerine faile 1 ile 3 yıl arasında bir denetim süresi tanınarak bazı yükümlülüklere hükmedilir. Bu süre içerisinde kasıtlı bir suça karışmayan failin cezası sanki infaz edilmiş gibi olur. Ancak bu süre içerisinde bir başka suç daha işleyen faile hem bu suçun cezası hem de yeni işlediği suçun cezası birlikte uygulanır.

Cumhurbaşkanına hakaret suçunda cezanın ertelenmesi kararı da hükmün açıklanmasının geri bırakılmasındakine benzer şekilde hakimin ceza hükmünün süresine bağlıdır. Belirttiğimiz gibi bu suçta 1 ile yaklaşık 5 yıl arasında hapis hükmü verilebilmektedir.

Mahkemenin vereceği ceza hükmünün 1 yıl ve altında olması durumunda hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir. TCK 299 suçunda 1 ile 4 yıl arasında bir ceza hükmü düzenlemesi yapılmıştır. Ancak bu suçun aleni olarak işlenmesi durumunda (TV, gazete, Twitter vb. üzerinden) ceza ⅙ oranında artırılacağından cezanın alt sınırı da 14 ay olmaktadır. Buna bağlı olarak adli para cezasına çevirme işleminin bu suçta mümkün olabilmesi için yukarıda bahsettiğimiz cezayı azaltıcı etkenler veya somut olaya göre başka cezayı azaltan durumlar söz konusu olmalıdır. 

Bu suçta genel olarak adli para cezasına çevirme yerine ya beraat ya da ceza hükmü verilmektedir. Ceza hükmü de şartları oluştuğu takdirde yukarıda bahsettiğimiz cezanın ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması ile infaz edilmeyebilir. Ancak bu şartlar oluşmaz veya iyi savunulmaz ise hapis cezası hükmü verilerek infazı sağlanır.

Suç Sonucunda Manevi Tazminat Sorumluluğu

Tüm hakaret hallerinde olduğu gibi TCK 299 cumhurbaşkanına hakaret suçunda da faile manevi tazminat ödeme yükümü doğabilir. Bu manevi tazminat ceza davasından başka bir davada talep edilir. Hakaretin ağırlığına, aleniyet durumuna, fail ile mağdurun konumuna göre değişen bir tazminat hükmü çıkabilmektedir. 

Tazminatın miktarını davayı açan kişi belirler ancak hakim miktarı durumun koşullarına göre azaltabilir.

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Ceza Avukatı Desteği

Cumhurbaşkanına hakaret suçundan çok basit cezalar çıkabileceği gibi ciddi cezalar da doğabilmektedir. Ayrıca uygulamada cumhurbaşkanına hakaret davalarının bir kısmında tutuklu yargılamanın yapıldığı görülmektedir. Bu nedenle üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir süreçten bahsediyoruz. Yukarıda bahsettiğimiz üzere bu davada cezasızlık, ceza indirimi, ceza artırımı, cezanın ertelenmesi, tutuklama vb. her türlü ceza yargısı kurumu söz konusu olabilmektedir. Buna bağlı olarak bu davada ceza avukatı desteği alınması büyük önem taşır. 

Bu makale faydalı mıydı?