boşanmada mal kaçırma ve engellenmesi

Boşanmada Mal Kaçırma ve Engellenmesi

(5 Dakika Ortalama Okuma Süresi)

Boşanma davalarında sık sık eşlerden birinin veya her ikisinin mal paylaşımına tabi olmasın diye malları bir şekilde elden çıkardığı, sattığı veya sakladığını görürüz. Bu boşanmada mal kaçırma durumu çok önemli bir hukuki problemdir ve kanuni düzenlemeler uyarınca bunun önüne geçmek mümkündür. Ayrıca mal kaçırma gerçekleşmişse somut olayın özelliklerine göre bunun geri alınması da mümkündür. 

Yazımızda boşanmada mal kaçırmanın engellenmesi ile ilgili bilinmesi gereken önemli ayrıntılarla birlikte en çok sorulan soruların cevaplarına yer verdik. Önemli bir konudan bahsediyor olduğumuz için yazımızı dikkatlice okuyunuz.

Boşanmada Mal Kaçırma Nedir?

Bilindiği üzere evlilik birliğinin önemli bir sonucu olarak eşler arasındaki malvarlığında bir çeşit ortaklık oluşur. Boşanma sonrasında da bu ortaklık mahkeme kararı ile sona erdirilerek paylaştırma yapılır. 

İşte bazı malların bu paylaşıma katılmaması için eşlerden biri veya her ikisi malvarlığı üzerinde kötüniyetli olarak bazı tasarruflarda bulunur, bilinen adıyla mal kaçırma yapar. Aşağıda bu mal kaçırmanın önüne geçilmesi veya giderilmesi sürecini izah edeceğiz.

Boşanmada Eşten Mal Kaçırma Nasıl Yapılır?

Eşlerden biri (veya her ikisi) şu şekilde mal kaçırma fiillerinde bulunmuş olabilir;

  • Evlilik sürerken (henüz boşanma davası açılmadan) mal paylaşımından mal kaçırmak maksadıyla taşınır – taşınmaz mallar başka kişilere bağışlanmış, satılmış veya değerinden çok düşük bedel karşılığında devredilmiş olunabilir.
  • Boşanma davası açılmazdan önceki 1 yıllık süre içerisinde bir karşılıksız kazandırma yapılmış olabilir.
  • Sahte vekaletname ile eş üzerindeki malvarlığı başkasına devredilmiş olabilir.
  • Aile konutunun devrinde eş adına başka bir kişiye imza attırılabilir.
  • Boşanma davası sırasında benzer şekilde malların devri sağlanabilir.
  • Boşanma kararından sonra gene aynı nitelikte devir işlemleri yapılabilir.

Eşten mal kaçırma yolları olarak bunlar gibi çeşitli hukuki işlemleri gösterebiliriz. Peki eşten mal kaçırma yollarının önü nasıl kapatılabilir veya boşanmada mal kaçırma nasıl engellenir? Hatta kaçırılan mallar nasıl geri alınır? Şimdi bunlara değineceğiz.

Boşanmada Mal Kaçırmanın Engellenmesi

Boşanmada mal kaçırmanın engellenebilmesi adına yapılacak birden fazla hukuki imkan vardır. Bunlardan hangisine ne zaman başvurulması gerektiği tamamen somut olayın özelliklerine göre avukat yardımı alınarak belirlenmelidir. 

Bu hukuki imkanların önemli noktalarına aşağıda değineceğiz. Genel olarak kısaca bunları şu şekilde sayabiliriz:

  • Ortak yaşanılan konutun tapu kaydına aile konutu şerhi konularak 3. kişilere devrinin önüne geçilebilir. 
  • Aile konutu şerhi konulmasa bile bu taşınmaz satıldıktan sonra rızası alınmayan eş bu satışın iptali için hukuki süreç başlatabilir.
  • Muvazaalı (anlaşmalı)  işlemlerde hukuki yarar ve hile ispatlanarak devrin iptali sağlanabilir.
  • Boşanma davası açıldığı zaman aynı anda bir mal tasfiyesi davası açılarak boşanmanın bekletici mesele yapılması ve mallara ihtiyati tedbir konması sağlanabilir. Böylece boşanmada mal kaçırma işlemi yapılamaz.
  • Boşanma davasından sonra da hızlıca mal rejimi tasfiyesi başlatılarak malların devrinin önüne geçilebilir.
  • Boşanma davası açılmazdan 1 yıl önceye kadar ki alışılmışın dışında karşılıksız devirlerin iptali sağlanarak geri eşin üzerine yapılması sağlanabilir.
  • Boşanma davası açılmazdan geriye doğru herhangi bir süre sınırlaması olmaksızın açıkça mal kaçırma maksadı taşıdığı belli olan devirlerin iptali sağlanarak geri eşin üzerine yapılması sağlanabilir.

Şimdi bu hukuki imkanları biraz daha açarak inceleyeceğiz, hangisinin ne zaman uygulanabileceğinden, sürelerden ve görevli – yetkili mahkemeden bahsedeceğiz. 

Boşanma Davasından Önce Mal Kaçırma Durumunda

Boşanma davasından önce eşlerin mal kaçırması dediğimiz zaman dava açılmazdan öncesini kastediyoruz. Çünkü dava açıldıktan sonra mal kaçırmanın önüne geçme imkanı daha geniş ve kolaydır. Buna aşağıda değineceğiz. Peki boşanma davasından önce mal kaçırmanın önüne nasıl geçilebilir? Şöyle ki:

Aile Konutu Şerhi Koydurmak: Eşlerin ortak yaşamlarını sürdürdükleri konutun satışı, kiralanması, üzerine ipotek konması vs. için malik olmayan diğer eşin rızası gereklidir. Bu rıza eşin el yazısı ve imzası ile olmak durumundadır.

Tapu kaydına aile konutu şerhi konsa da konmasa da eşin rızası olmadan aile konutu devredilemez. Ancak tapu kaydına o taşınmaz için aile konutudur şerhi konulursa, o taşınmazın izinsiz devri hukuken engellenmiş olur. 

Aile konutu şerhi konulmazsa ve o taşınmaz devredilirse o taşınmazın geri alınması mümkündür. Ancak aile konutu şerhi konulursa bu dava sürecine girmeye gerek olmaksızın satış – devir önlenmiş olur. Bununla ilgili ayrıntılara burada girmiyoruz. Konu ile ilgili olarak “aile konutu nedir” ve “tapu iptal ve tescil davası” başlıklı yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

Muvazaalı Devirden Ötürü Tasarrufun İptalini Sağlamak: Genel hükümler kapsamında bir satış veya diğer hukuki işlemin iptali sağlanabilir. İşlem muvazaalı ise, yani sözleşme yapılmış gibi gösterilip ama aslında sonuçları doğmuyorsa, bunun iptali için dava açılabilir.

Örneğin bir mal satılmış gibi gösterilir ancak tarafların gerçek iradesi onun devrini yapmak değil, mal kaçırmaktır. Bu tür işlemlerin iptali sağlanabilir.

Ancak belirtmemiz gerekir ki boşanmada mal kaçırmaya ilişkin muvazaa yoluna başvurmak çoğu zaman ikinci seçenek olur. Aşağıda da izah edeceğimiz üzere daha yarayışlı yollar mevcuttur.

Muvazaa ve aile konutu şerhine ilişkin şu kıyası da incelemenizi öneririz:

Aile Konutu Şerhi Muvazaa
Aile konutu şerhi mal kaçırılmadan önce konulur ve mal kaçırmanın önüne geçilmiş olunur. Muvazaadan ötürü iptal sürecine mal kaçırıldıktan sonra gidilebilir.
Şerh konulmaz ve mal kaçırılırsa eşin rızası olmadan devir yapıldığı için dava açılır ve malın geri eşe geçmesi sağlanır. Hukuki işlemin unsurlarının oluşmadığı esasına dayanır.

Boşanma Davası Sırasında Mal Kaçırma Durumunda

Boşanma davası açıldıktan sonra da eşlerin birbirinden mal kaçırmaya çalıştığı görülür. Bunun önüne geçebilmek için boşanma davası ile birlikte mal rejiminin tasfiyesi davası da açılmalıdır. 

ÖNEMLİ!: Boşanma ile birlikte eşler arasında ortak yaşama yükümü kalmadığı ve genellikle eşlerinde ayrı yaşamasından ötürü boşanma davası açılınca aile konutu hükümlerine başvurmanın pratik bir önemi olmaz. Dolayısıyla şimdi izah edeceğimiz mal paylaşım davasının erken açılması yoluna gitmek gerekir.

Belirtmemiz gerekir ki mal rejiminin tasfiyesi davası ancak boşanma kararının kesinleşmesi ile birlikte açılabilir. Peki boşanma davası açılırken mal rejimi tasfiyesi davası açılırsa ne olur? İşte bunu eşlerin mal kaçırmasının önüne geçebilmek için yapıyoruz.

Boşanma davası ile birlikte mal paylaşımı davası da açıldığı zaman (mal paylaşım davası harcı da yatırılmak şartıyla) hakim bu davayı tefrik eder. Yani birbirinden ayırır. Ardından mal paylaşımı davası bakımından boşanma davasının sürüyor olmasını bekletici mesele yapar. Yani boşanma davası sonuçlanana kadar mal paylaşımı davasının bekletilmesine karar verir. 

Peki bunun mal kaçırmanın engellenmesi bakımından ne gibi bir önemi olur? Şöyle ki; mal paylaşımı davası bekletici mesele ile durdurulmadan hemen önce ilgili mallar için ihtiyati tedbir kararı verilebilir. Bu karar tapudaki bütün mallara şerh olarak düşülür ve boşanma sonuçlanıp ardından mal paylaşımı yapılana kadar mal kaçırmanın önüne geçilmiş olunur.

ÖNEMLİ!: Burada bahsettiğimiz hukuki işlemler; sırası, dilekçesi, prosedürü vs. bakımından hukuk tekniği olarak önemli ayrıntılar içerir. Bu işlemlerin yapılması sırasında eksik yahut hatalı işlemler talebin reddine neden olur ve telafisi güç zararlar doğabilir. Bu nedenle uzman boşanma avukatları ile birlikte bu sürecin takip edilmesi gerekir.

Boşanma Kararından Sonra Mal Kaçırma Durumunda 

Boşanma kararının kesinleşmesi ile birlikte artık mal paylaşımı davası açılabilir. Bu davada mal kaçırmanın engellenmesi için ne yapılabilir? Mallar üzerinde ihtiyati tedbir konulabilir. Bu davada artık denkleştirme yapılacak ve katılma alacağı belirlenecektir. Buradan sonra artık mal kaçırmanın engellenmesinden ziyade kaçırılmış olan malların paylaşıma katılması sağlanmaya çalışılır.

Örnek olarak yukarıda da bahsettiğimiz üzere boşanma davası açılmazdan önceki 1 senelik süreçte karşılıksız olarak yapılan devirlerin iptali sağlanabilir. Eğer taşınmaz satılmış gibi gösterilmişse, kardeşe – arkadaşa vs. devredilmişse bunun da izi sürülür ve muvazaa vs. ispat edilerek iptali sağlanabilir.

Ayrıca geçmişe doğru 1 sene gibi bir süre sınırı olmadan ‘sırf mal kaçırma maksadı taşıyan’ devirler araştırılır. Bunların da iptal edilerek paylaşıma katılması sağlanabilir. Mal paylaşım davasında yapılacak bu işlemlerin önemli ayrıntıları için “boşanmada mal paylaşımı” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Buraya kadar boşanmadan önce, boşanma sırasında ve sonrasında olmak üzere 3 evrede eşten mal kaçırma meselesini izah etmeye çalıştık.

Bunları şu şekilde bir tablo olarak gösterebiliriz:

Neler Yapılabilir?
Boşanmadan Önce -Muvazaa hükümlerine başvurulabilir.

-Aile konutu şerhi koydurulabilir.

-Şerh yoksa eşin izni olmadan yapılan devirler iptal ettirilebilir.

Boşanma Sırasında -Boşanma davası ile birlikte mal paylaşımı davası açılarak mallar üzerine ihtiyati tedbir konulabilir.
Boşanmadan Sonra -Mal paylaşımı davası açılır veya önceden açılmış davaya devam edilir. 

-Mal paylaşım usulü uyarınca önceden kaçırılmış malların paylaşıma dahil edilmesi sağlanabilir.

Evlilik Sözleşmesi ve Mal Kaçırmanın Önlenmesi

Yukarıda genel olarak yasal mal paylaşım usulü olan edinilmiş mallara katılma rejimine göre konuyu izah etmeye çalıştık. Mal kaçırma gibi sorunlar yaşanmak istenmiyorsa eşlerin evlilik sözleşmesi yaparak mal paylaşım usulünü başka şekilde seçmeleri mümkündür. Tabi bu halde dahi mal kaçırılması söz konusu olabilir. 

Burada da somut olayın özelliklerine göre bazı hukuki imkanlar doğar. Bununla ilgili önemli ayrıntıları “evlilik sözleşmesi” başlıklı yazımızda inceledik. Ancak şunu söyleyebiliriz ki evlilik sözleşmeleri çoğu zaman mal kaçırmanın önlenmesi bakımından yarayışlı olur.

Eşten Mal Kaçırma Davasında Zamanaşımı

Aile konutu şerhi koydurmak bakımından herhangi bir süre sınırı bulunmaz. İstenildiği zaman konulabilir. Aile konutu şerhi konulmadığı zamanlarda eşin rızası olmaksızın satış yapılması halinde ve diğer hallerde açılacak olan tapu iptal tescil davası için de herhangi bir hak düşürücü süre bulunmaz. Bu da her zaman açılabilir çünkü ayni hakka dayalı bir davadır.

Boşanma davası süresince herhangi bir zamanda mal paylaşımı davası açılarak ihtiyati tedbir talep edilebilir. Bunun için de bir süre gerekmez. Çok acil olan durumlarda önce ihtiyati tedbir kararı aldırılarak sonra dava açılabilir. Bu durumda 15 gün içerisinde dava açılmalıdır aksi halde ihtiyati tedbir kararı kalkar ve malların devri sağlanabilir. Boşanmadan sonra mal paylaşımı davası açabilmek için 10 yıllık hak düşürücü süre söz konusudur. 

ÖNEMLİ!: Burada genel olarak süre sınırı olmadığından veya geniş süre aralıklarından bahsettik. Ancak bahsettiğimiz konu oldukça hızlı ve hukuki zeminde sağlam adımlarla izlenmesi gereken bir meseledir. Süre olarak rahat davranılması halinde telafisi çok zor zararlar doğabilir. Bu nedenle hızlı bir şekilde hukuki yardım alınmalıdır.

Mal Kaçırmanın Engellenmesinde Görevli Mahkeme

Boşanma davalarında bilindiği üzere aile mahkemeleri görevlidir. Mal paylaşımı davası da gene aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi kurulu olmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemeleri bu davaya bakar.

Mal kaçırmanın engellenmesi noktasında görevli mahkeme ise şu şekildedir:

Mal Kaçırmanın Engellenmesi Görevli Mahkeme
Aile konutu şerhi koydurma Bu işlem Tapu Müdürlüğünden yapılabilir. Mahkemenin bunu yapabilmesi için hukuki yarar olması yani tapunun reddetmiş olması gerekir. 
Aile konutunun izinsiz satışında tapu iptal ve tescil davası Aile mahkemesi görevlidir. 
Boşanma davası sürerken mal paylaşımı davası açma Boşanma davasına bakan aile mahkemesi görevlidir.
Boşanma davasından sonra mal paylaşımı davası ve diğer denkleştirmeler Aile mahkemesi görevlidir.

Tabloda aile mahkemesinin görevli olduğu tüm hususlarda, aile mahkemesi bulunmayan küçük yerlerde asliye hukuk mahkemeleri görevli olur.

Boşanma Davasında Mal Kaçırma Cezası

Boşancak eşlerin mal kaçırması halinde o eşin fiili Türk Ceza Kanunu veya diğer özel kanunlarda yer alan suçlar bakımından tipikse yani o suç fiiline uyuyorsa o zaman boşanmada mal kaçırma cezası gündeme gelir. 

Örnek vermek gerekirse, sahte vekaletname ile iş yapılmışsa TCK 204 resmi belgede sahtecilik cezası gündeme gelir. Eşin kandırılarak onun malının kendisi veya başkası üzerine geçirilmesi sağlanmışsa TCK 157 – TCK 158 dolandırıcılık suçları gündeme gelir. Bunun haricinde tehdit, şantaj veya başka suçlar da işlenmiş olabilir. 

Mal Kaçırmanın Engellenmesi Konusunda Avukat Desteği

Yukarıda boşanmada mal kaçırmanın engellenmesi ile ilgili olarak önemli ayrıntılara ve merak edilen soruların cevaplarına yer verdik. Ancak belirtmemiz gerekir ki mesele çoğu zaman bundan ibaret kalmıyor.

Her somut olay içerisinde başka hukuki meselelerin de çözülmesi gerekebiliyor. Bu nedenle hukuki süreç öncesinde ciddi bir hukuki değerlendirme yapılmalı ve hak arama süreci ihtimalleri göz önünde bulundurarak başlatılmalıdır. 

Bu noktada alınacak boşanma avukatı yardımı yararlı olur. Türkiye’de boşanma hukuku ve avukatların çalışmaları hakkında bilgi edinmek için “boşanma avukatı” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Bu makale faydalı mıydı?