corona sürecinde iş hukuku

Corona Sürecinde İşçi-İşveren İlişkisi

(4 Dakika Ortalama Okuma Süresi)

Corona virüs (Covid-19) tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de olumsuz sonuçlar doğurmaya devam ediyor. Ancak bu süreci en az zararla geçirmeye dikkat etmek gerek. Hem işçilerin hem de işverenlerin sağlıkları ile ilgili ve ekonomik kaygılardan ötürü fevri hareket ettiklerini ne yazık ki görüyoruz.

Bu şekilde günü kurtaran hesaplar, telafisi güç zararlara neden olacak işlemlerdir. Bu nedenle işçilerin ve işverenlerin bir yandan sürece sağduyu ile yaklaşması bir yandan da kanuni zeminden ayrılmaması gerek.

Aşağıda sizler için Corona gibi salgın zamanında (mücbir sebep zamanında) işçi ve işverenlerin en çok merak ettikleri soruları Mıhcı Hukuk Bürosu cevaplandırdık ve bilinmesi gereken önemli hususlara değindik. Oldukça ciddi bir konu olduğu için yazımızı dikkatli okuyunuz.

Corona Virüsü Nedeniyle İşçiler İşten Çıkarılabilir mi?

Evet, bu mümkün. Kanunda geçerli nedenle ve haklı nedenle olmak üzere iki tür işçi çıkarma öngörülmüştür. Coronaya bağlı olarak zorunlu tatil edilen işyerleri İş Kanunu madde 25/3’de yer alan zorlayıcı nedenlere dayanarak işçi çıkarma yapabilir.

Eğer işçi veya işyeri ile ilgili direkt olarak Corona etkilenmesi söz konusu olmuşsa madde 25/1’de yer alan sağlık nedenlerinden ötürü işçi çıkarma yapılabilir. Gene bazı hallerde geçerli nedenle süreli fesih yapmak mümkün. Ancak bahsettiğimiz her hal için özel bazı şartların gerçekleşmiş olması aranır. Bu durumda işçiye kıdem tazminatı ve varsa diğer hakları verilir.

Not: Yazımızda coronaya yakalanan işçinin işten çıkarılması değil corona süreci sebep gösterilerek işten çıkarılma durumundan bahsedilmektedir.

İşçilerin İşten Çıkarılması İçin Hangi Şartlar Gerekli?

İşçi eğer geçerli nedenle işten çıkarılacaksa, fesih ihbar sürelerine uyulmalı, buna uyulmayacaksa işçiye ihbar tazminatı verilmeli. Ayrıca işten çıkarılmasındaki geçerli neden (ekonomik veya işçi kaynaklı) açıkça belirtilmeli. Bununla birlikte işçiye diğer alacakları ödenmelidir. Yazılı savunması alınmalıdır.

Zorlayıcı nedenlere dayanarak haklı nedenle fesih söz konusu olacaksa (ki Corona salgını buna daha uygun) bu sefer işçiye gene tüm hakları ile birlikte zorlayıcı nedenin ortaya çıkmasından sonra 1 hafta yarım ücret verilmelidir. Yukarıda bahsettiğimiz gibi kıdem tazminatı ve varsa diğer hakları verilmelidir.

Bu ve bazı özel şartlara uymadan yapılan fesihler geçersiz olur ve işveren aleyhine açılan davaları işçi kazanır.

Bu konuda daha ayrıntılar için “corona salgınında işveren hakları” yazımızı okuyabilirsiniz.

Corona Nedeniyle İşten Çıkarılan İşçinin Hakları Nelerdir?

Corona nedeniyle işten çıkarılan işçi öncelikle somut olayın özelliklerine göre kıdem, ihbar ve fazla mesai ve diğer tazminat alacaklarını alabilir. Burada işçi geçmişe dönük olarak hesaplanacak işçi alacağı davası açar. Bununla ilgili olarak “Corona Sürecinde İşten Çıkarılan İşçinin Hakları” başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.

İşten Çıkarılan İşçilerin İşe İade Davası Açma Hakkı Var mı?

Ever işçinin 6 ay kıdem ve 30 işçi şartlarını sağlıyorsa işe iade davası açma hakkı vardır. İşe iade davasında işçi, geçerli nedene dayanmadan işten çıkarıldığını iddia eder. İş sözleşmesinin feshinin geçerli nedenle olduğunu ispat etme yükü işverendedir. Yani işçi işverenin ispat araçlarını çürütmekle yetinebilir .Ayrıca yukarıda fesih için bazı şartlar saydık.

Eğer bu şartlara uyulmamışsa işe iade davası gene işçi lehine sonuçlanacaktır. Bununla ilgili olarak “Corona Nedeniyle İşten Çıkarılan İşçinin İşe İade Hakkı” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Corona Nedeniyle İşçinin Ücretsiz İzne Çıkarılması Mümkün mü?

İşçinin tek taraflı olarak sadece işverenin kararı ile ücretsiz izne çıkarılması mümkün değildir. İş Kanunu bu tür durumlarda yükü işçinin çekmesini kabul etmemiştir. İşçinin ücretsiz izne çıkarılması mümkün, ancak bu işçinin yazılı rızası ile yapılabilir. Önemli şartları vardır. Bu şartlara uyulmadığı halde işçi ücretli izne çıkarılmış olur. Corona gibi salgın hastalık veya idari kararla işyerlerinin zorla kapatılması gibi durumlarda da bu böyledir.

Ancak belirtmemiz gerekir ki tüm dünya ile birlikte olağanüstü bir süreçten geçiyoruz. İdari bir karar ile yahut TBMM’nin çıkaracağı bir düzenleme ile bu konuya bir çözüm getirilebilir. Şuan için işçinin ücretsiz izne çıkarılması ancak onun rızası ile mümkün bir iştir. Bununla ilgili olarak “Corona Nedeniyle İşçi Ücretsiz İzne Çıkarılabilir mi?” başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.

İşçiyi Ücretsiz İzne Çıkarabilmek İçin Hangi Şartlar Sağlanmalı?

İşçinin ücretsiz izne çıkarılması ile ilgili İş Kanununda açık düzenlemeler olmadığı için bu konuda Yargıtay kararlarına göre işlem yapılır. Buna göre çalışma koşullarında esaslı değişiklik şartları, ücretsiz izin için de geçerlidir. Yani işçiye ücretsiz izinle ilgili yazılı olarak teklifte bulunulmalı, işçi bunu 6 iş günü içerisinde onaylamalıdır. Aksi halde ücretsiz izin söz konusu olmaz.

Çalıştırılmayan İşçilerinin Ücretini Devlet Öder mi?

Çalıştırılmayan işçinin ücretini direkt olarak Devlet’e yüklemek mümkün değildir. Ancak İşsizlik Sigortası Kanunu ek madde 2 hükmü uyarınca; Corona salgını gibi genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı nedenlerin varlığı halinde işçiye kısa çalışma yaptırılarak ücretin İşsizlik Sigortası Fonundan ödenmesi sağlanabilir.

Kısa çalışma denilince işçinin işyerindeki çalışmasının önemli miktarda azalması veya tamamen durması buna dahildir. Burada işçinin ücreti yalnızca 3 ay bu fondan ödenir. Ancak bu süre cumhurbaşkanı tarafından 6 aya kadar uzatılabilir.

Corona Nedeniyle Ücretsiz İzne Çıkarılan İşçi Ne Yapabilir?

Corona nedeniyle zorla ücretsiz izne çıkarılan işçi bu durumu haklı fesih sebebi yapabilir. Ancak zorlayıcı nedenlere dayanarak sözleşmeyi feshetme hakkı her zaman mevcuttur.

Esasen işçi haksız olarak ücretsiz izne çıkarılmışsa burada ücretsiz izin değil ücretli izin söz konusu olur. Bu nedenle işçi bu döneme ilişkin alamadığı ücretini daha sonra işverenden talep edebilir. Bununla ilgili işçi alacağı davası açabilir.

Corona Sürecinde Çalışmaya Zorlanan İşçinin Hakları Nelerdir?

Öncelikle o işyeninde veya işin görülmesinde Corona virüs tehlikesi somut bir şekilde mevcutsa, bu şekilde çalışmaya zorlanan işçi haklı nedenle sözleşmeyi feshetme hakkına sahiptir. Bu şekilde iş sözleşmesi sona erdikten sonra işçi kıdem, fazla mesai, yıllık izin vs. bütün alacakları için dava açabilir.

İşveren İşçiyi Evden Çalıştırabilir mi? İşçi Bunu Talep Edebilir mi?

İşveren işçiyi evden çalışmaya zorlayamaz. Çünkü bu çalışma koşullarında esaslı değişiklik anlamına geliyor. Ancak mevcut durum gözetildiği zaman işçinin evden çalışmayı kabul etmemesinin kötüniyetli olduğu anlaşılırsa işveren dava yolu ile işçisini uzaktan çalışmaya zorlayabilir. Yahut bunu fesih nedeni haline getirebilir.

İşçi de işvereni uzaktan çalışma yapma konusunda zorlayamaz. Talep edebilir ama zorlama olmaz. İşveren yazılı olarak bunu işçiye teklif eder, işçi de 6 iş günü içerisinde bunu yazılı olarak kabul ederse ancak o zaman uzaktan çalışma hukuka uygun olur.

Evden Çalışan İşçinin Ücreti ve Diğer Ödemeleri Değişir mi?

İşçinin ücretine ilişkin İş Kanununda ciddi bir koruma oluşturulmuştur. Uzaktan çalışan işçinin ücretinde herhangi bir kesinti yapmak mümkün değildir. Yemek ve yol ödemeleri, iş sözleşmesinde ücrete dahil olarak belirlenmişse yol yemek vs. dahil bunlar ayrı ayrı sayılmadan tek rakam üzerinden anlaşılmışsa kesinti gene yapılamaz.

Ancak işçiye normal şartlarda yol ücreti ayrı olarak ödeniyorsa, evden çalışma halinde bunu ödeme yükümü ortadan kalkar. Yine de işveren dilerse verebilir.

Corona Nedeniyle İşveren İşçiyi Yıllık İzne Çıkarabilir mi?

Evet işveren işçisini bu süreçte yıllık ücretli izne çıkarma hakkına sahiptir. Yıllık iznin ne zaman kullanılacağı normal şartlarda da tamamen işverenin belirleyeceği bir konudur. İşveren bu süreyi, Corona tatiline denk getirebilir.

İşçilerin Çalışma Süreleri ve Ücretlerinden Kesinti Yapılabilir mi?

Zorlayıcı nedenlerin varlığı halinde işçilere kısa çalışma yaptırılabileceği ve ücretin İşsizlik Sigortası Fonundan ödenebileceğine yukarıda değindik. Bunun haricinde çok gerek olmamasına rağmen işçilerin çalışma sürelerinin sırf işler az diye düşürülmesi ve ücretin de düşürülmesi mümkün olmaz. Bu da gene çalışma koşullarında esaslı değişiklik sayılır ve işçinin rızası alınmadan gerçekleştirilemez.

Bu konu ile ilgili “işveren çalışma şartlarını istediği gibi değiştirebilir mi?” başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.

İşçiye Telafi Çalışması Yaptırılabilir mi?

Zorlayıcı nedenlere bağlı olarak işyeri çalışması durduğu zaman işçiler çalışmıyor ve ücretini almaya devam ediyorsa işveren daha sonra işçilere telafi çalışması yaptırabilir. İşçilerin telafi çalışması süresi, normal zamanda çalışmadıkları zaman kadardır ve günde 3 saati geçemez. Telafi çalışması yapan işçiler fazla mesai ücreti alamaz.

İşçiler İşten Haklı Nedenle Ayrılabilir mi?

Yukarıda bahsettiğimiz İş Kanunu madde 25/3’de yer alan zorlayıcı nedenlerden ötürü haklı nedenle fesih hakkı, 24/3’de işçi için de tanınmıştır. Buna göre işçiler de aynı işveren gibi işin 1 haftadan fazla durmasına neden olan durumlarda iş sözleşmesini haklı nedenle sona erdirme hakkına sahiptir.

Bununla birlikte İş Kanunu madde 24/1’de yer alan sağlık nedenlerine dayanarak sözleşmenin haklı nedenle feshedilmesi de mümkün. İşyerinin bir şekilde Corona ile temasının olması bu yönde ciddi bir risk olması bu anlamda değerlendirilebilir.

İşçinin Coronaya Yakalanması İş Kazası mıdır?

Çalışan, çalışması sırasında veya iş ile alakalı bir zamanda enfekte olursa bu bir iş kazası kapsamında değerlendirilecektir.

Nitekim yakın dönemde Yargıtay tarafından verilen bir kararda; “İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle Ukrayna’ya yapılan sefer sırasında kendisine H1N1 (domuz gribi) virüsü buluşan tır şoförü olan işçinin, Türkiye’ye döndükten sonra meydana gelen ölümünün iş kazası olarak kabul edilmesi gerektiğini” belirtmiştir.

İş yeri sınırları dışında, iş ile ilgili olmayan bir durumda enfekte olduğu tespit edilebilen bir çalışanın ise bu virüsü kapması iş kazası sayılamaz. Zira illiyet bağı yoktur.

İş kazaları ile ilgili genel bilgi için “iş kazası” yazımızı okuyabilirsiniz.

İşçi veya İşverenler Bu Süreçte Birbirine Karşı Dava Açabilir mi?

Yukarıda da belirttiğimiz üzere şu sıralar olağanüstü zamanlar yaşıyoruz. Normal olarak idarenin aldığı öncelikli tedbirler sağlık ile ilgili iken ekonomik tedbirler ikinci sırada geliyor. Virüsün hızla yayılmasını engellemek maksadıyla bir çok faaliyetin yavaşlatılmış olması gibi yargı faaliyetleri de neredeyse durma noktasına geldi. Yalnızca acele işlerle ilgili davalar görülüyor.

Tabi bununla birlikte insanlar hak kaybına uğramasın diye davalara ilişkin süreler de durmuş vaziyette. Yani dava açma süreleri işlemiyor. Bu süreçte hem işçilerin hem de işverenlerin dikkat etmeleri gereken en önemli mesele, tecrübeli avukatlardan yardım almadan iş yapmamaktır.

Zaten karmaşık olan bu işlemler, bu hassas süreçte daha da önemli hale gelmiş ve hatalı işlemler daha büyük hak kayıplarına neden olabilecektir. Bu nedenle deneyimli iş hukuku avukatları ile çalışmak gerekir.

Bu konu yeni çıkan bir durum olması bizim burada ön göremediğimiz başkaca sorularınız olabilir. Bu nedenle bu konuda avukata sor sayfamızdan sorularınızı sorabilirsiniz. Biz de sizin sorduğunuz soru ve cevapları genelleştirip buraya ekleyerek daha faydalı olabiliriz.

Bu makale faydalı mıydı?